กฏหมายกับปัญหาการล้างสุสานม้ง

สุสานม้งมีโอกาสถูกรื้ออีกหรือไม่ และถึงเวลาที่สังคมม้งต้องเปลี่ยนวิธีฝังศพให้ถูกต้องตามกฏข้อบังคับหรือยัง

วันนี้เลยอยากจะพูดถึงปัญหาการฝังศพ หรือจะเป็นเรื่องการล้างป่าช้า เพราะเป็นข่าวที่หลายๆ ท่านพอจะทราบกันดี หรืออาจเคยได้ยินมาไม่มากก็น้อย เพื่อให้สังคมม้งได้ตื่นตัวต่อเรื่องนี้ และอาจนำไปสู่การปรับปรุงพัฒนาสุสานม้งให้ดียิ่งขึ้น

กระแสการรื้อสุสานได้สร้างความสนใจให้กับสังคมม้งในสหรัฐฯ ขึ้นมาอีกครั้ง เมื่อ Hmong Report ได้รายงานข่าวว่า มีมูลนิธิล้างป่าช้าได้เข้าไปสำรวจสุสานของชาวม้ง เพื่อการขุดหลุมฝังศพเหล่านั้น ที่ศูนย์อพยพบ้านน้ำยาว อ.ปัว และศูนย์อพยพบ้านสบตวง อ.แม่จริม จ.น่าน ซึ่งคนม้งในพื้นที่จังหวัดน่านได้เข้าร่วมประชุมกับมูลนิธิล้างป่าช้าที่ อบต. ป่ากลาง และได้คัดค้านจนแผนการรื้อสุสานม้งได้ถูกยกเลิกไป

ส่วนการรื้อสุสานที่เป็นข่าวไปทั่วโลก คือการรื้อสุสานม้งที่วัดถ้ำกระบอก จังหวัดสระบุรี เมื่อปลายปี 2005 และมีคนถ่ายวีดีโอไว้ได้ จนถูกนำไปขยายผลถึงเรื่องการมีเสรีภาพการนับถือศาสนาในประเทศไทย และร้องเรียนต่อองค์การสหประชาชาติ ซึ่งเลขาธิการสหประชาชาติในขณะนั้นคือนายโคฟี อันนัน ได้รับรู้และขอให้สำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชน และผู้เสนอรายงานพิเศษ (United Nations Special Rapporteur) เข้าไปตรวจสอบปัญหาเรื่องนี้

จนสถานฑูตไทย ณ กรุงวอชิงตัน และคณะฑูตถาวรประจำสำนักงานสหประชาชาติจึงได้ขอความร่วมมือรัฐบาลไทยให้จัดส่งข้อมูลต่างๆ กระทรวงต่างประเทศจึงประสานให้กระทรวงมหาไทยดำเนินการ และกระทรวงมหาไทยจึงออกหนังสือราชการด่วนมากให้จังหวัดสระบุรีตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงปัญหาการบุกรุกและทำลายสุสานของชาวม้ง

ซึ่งครั้งนั้นทางการไทยได้ชี้แจ้งเหตุผลการรื้อสุสานม้งวัดถ้ำกระบอกไว้อย่างน่าสนใจ แต่ยังเป็นที่สงสัยและมีคำถามมากมายต่อหนังสือรายงานดังกล่าว (อ่านรายงานฉบับภาษาไทยได้ที่ http://hrp.cla.umn.edu/assets/pdf/thai.pdf)

เหตุผลสำคัญการชี้แจ้งอยู่ที่ประเด็นที่ 3 ซึ่งมีสาระคำคัญว่า บริเวณที่ฝังศพชาวม้งเป็นพื้นที่เชิงเขา อยู่เหนือต้นน้ำ ก่อให้เกิดการปนเปื้อนในแหล่งน้ำ ซึ่งน้ำจากแหล่งน้ำนี้สามารถไหลไปสู่แหล่งน้ำอุปโภคบริโภคของชุมชนใกล้เคียง และการฝังศพไม่มีการแจ้งเจ้าหน้าที่เพื่อขออนุญาต

อย่างไรก็ตาม ประเด็นเหล่านี้จะมีผลต่อการฝังศพของชาวม้งทางภาคเหนือในอนาคตด้วยหรือไม่ ที่จะนำมาซึ่งการสั่งย้ายหรือรื้อสุสานของชาวม้งในอนาคต เพราะชาวม้งชอบฝังศพตามเชิงเขา และพื้นที่ฝังศพอาจมีบ้างที่อยู่เหนือแหล่งน้ำ

หลายๆ กรณีที่ม้งในภาคเหนือฝังศพตามป่าเขา หรือตามไร่สวน ไม่ว่าจะเป็นการซื้อที่เฉพาะสำหรับฝังศพหรือฝังตามพื้นที่ของตน อย่างไรก็ตามสังคมม้งยังมีการฝังศพที่ไม่เป็นระเบียบ ไม่เป็นหลักแหล่ง สืบเนื่องจากความเชื่อเรื่องฮวงจุ้ย

ในอนาคตอาจจำเป็นที่ม้งควรสร้างสุสานของชาวม้งอย่างถูกต้องตามกฏหมาย เพื่อฝังศพอย่างมีระเบียบ และมีเจ้าหน้าที่บริหารดูแลสุสาน หรือจะเปลี่ยนจากการสร้างหลุมศพที่นิยมก่อด้วยหินเป็นการใช้แท่นหินหรือปูนซิเมนต์ในการก่อสร้างหลุมศพ

อย่างไรก็ดี พี่น้องม้งควรต้องทำความเข้าใจด้านกฏหมายน่าจะเป็นหนทางการป้องกัน เพื่อแก้ไขปัญหาการรื้อสุสานม้งอย่างเป็นรูปธรรมและถาวร