กับดักกุศโลบาย

เคยได้ยินเรื่องเล่าเกี่ยวกับคนที่ตกลงไปในหลุมดักหมูป่าอยู่บ้าง โดยหลุมเหล่านั้นอาจเป็นหลุมเก่าที่ถูกขุดขึ้นในห้วงเวลาที่ผู้คนยังเข้าไม่ถึงพื้นที่ป่าตรงนั้น หรืออย่างน้อยคนขุดก็คิดว่าจะไม่มีใครเข้าถึง

กุศโลบาย โดยความหมายของมันคือ “อุบายอันชาญฉลาด หรืออุบายที่ดี” ที่ถูกคิดค้นขึ้นมาเพื่อใช้ป้องปรามเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยอ้อม หรือป้องปรามในทางลับ

กุศโลบายในทางจารีตวัฒนธรรมนั้นน่าจะมีซุกซ่อนอยู่ในหลากหลายประเด็น ขึ้นอยู่กับว่าเราจะมองออกหรือมันจะถูกเฉลยขึ้นมาเมื่อไหร่ โดยวัตถุประสงค์แล้วกุศโลบายในทางจารีตวัฒนธรรมนั้นมีไว้เพื่อเป็นกรอบให้สังคมอยู่ในขอบเขตที่ดีงาม หรืออย่างน้อยก็เพื่อให้สังคมสามารถเดินไปข้างหน้าได้

เช่นเดียวกับกุศโลบายที่ถูกซ่อนอยู่ในการแต่งงานของม้งเรา โดยเฉพาะในประเด็นที่ว่า “ลูกสาวที่หย่ากลับมา จะกลายเป็นตัวอัปมงคล” นั้น จุดเริ่มต้นในอดีตกาลอาจเป็นเพียงแค่คำขู่ที่มีต่อตัวลูกสาว ว่าเมื่อออกเรือนไปแล้วควรต้องไปให้รอด เพราะหากมีการหย่าร้างกลับมาตัวลูกสาวจะกลายเป็นตัวอัปมงคลทันที หรืออีกนัยหนึ่งก็คือหนทางกลับบ้านถูกปิดตายแล้วนั่นเอง

อ.ดร.ประสิทธิ์ ลีปรีชา อาจารย์ภาควิชาสังคมศาสตร์กับการพัฒนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้ให้ความเห็นต่อประเด็นนี้ว่า มันเป็นกุศโลบายอย่างหนึ่งเพื่อป้องปรามไม่ให้เกิดปัญหาการหย่าร้าง หรือเพื่อสร้างบทเรียนว่าเมื่อเลือกมีชีวิตคู่แล้วต้องอยู่กันให้รอด

แต่เมื่อเวลาผ่านไปกุศโลบายนี้ได้กลับกลายมาเป็นกับดักทางสังคม ผู้หญิงม้งที่หย่าร้างต้องถูกปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรมจากครอบครัวของตัวเธอเอง

ด้วยเหตุนี้ทางกลุ่มเครือข่ายสตรีม้งจึงต้องมีการรื้อฟื้น “พิธีผู่ (Phum)” ขึ้นมาเพื่อใช้แก้ไขกุศโลบายเดิม ให้พ่อแม่ยินดีรับลูกสาวที่หย่าร้างกลับเข้าบ้านอีกครั้ง

ตามที่เคยพูดคุยกับผู้รู้นั้นในพิธีแต่งงานจะมีขั้นตอนหนึ่งที่พูดถึงการตัดขาดฝ่ายหญิงจากครอบครัวของเธอ (เป็นขั้นตอนที่สร้างความสะเทือนใจให้กับเจ้าสาวทุกคน) โดยเป็นการแจ้งต่อผีบ้านผีเรือน ลักษณะคล้ายกับการย้ายทะเบียนราษฎร์นั่นเอง

คำถามจึงมีอยู่ว่า เป็นไปได้หรือไม่ที่เราจะยกเลิกขั้นตอนนี้เพื่อไม่ให้เป็นอุปสรรคต่อชีวิตในภายภาคหน้าของผู้หญิงม้ง และจะได้ไม่ต้องยุ่งยากทำ “พิธีผู่” ในภายหลัง

การตราหน้าลูกสาวที่หย่าร้างว่าเป็นตัวอัปมงคล เพื่อหลอกขู่ให้ลูกสาวกลัวไม่กล้าหย่า ส่วนพิธีผู่มีขึ้นมาเพื่อหลอกล่อให้พ่อแม่ยินดีรับลูกสาวที่หย่าร้างกลับเข้าบ้าน .. ลูกสาวม้งต้องเจ็บปวดอย่างแสนสาหัสจากการหลอกกันไปมาของพวกผู้ใหญ่ หาใช่ผีบ้านผีเรือนเป็นผู้กระทำ

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *