กินข้าวใหม่ วิถีชีวิตแห่งสายสัมพันธ์ชาวม้ง

ช่วงนี้หลายบ้านก็คงเริ่มกินข้าวใหม่ หรือข้าวมื้อแรก (จากไร่นา) กันแล้ว และผมเองก็เชื่อว่า หากเป็นการกินข้าวใหม่ของม้งเรา ไม่ว่าจะเป็นบ้านไหน ที่ไหนก็ตาม หากลองมีโอกาสได้ร่วมโต๊ะแล้ว จะรู้ได้ว่ารสชาตของข้าว และกับข้าวไม่ได้แตกต่างไปจากกันเลย รวมถึงบรรยากาศอันอบอุ่นรอบโต๊ะอาหารด้วย

เป็นประจำทุกปี เมื่อถึงเวลานี้ แม่จะโทรมาแจ้งข่าวคราวงานในไร่นาอยู่เนืองๆ โดยเฉพาะเมื่อต้องเริ่มเก็บเกี่ยวครั้งแรก เพื่อการกินข้าวใหม่ แม่จะเริ่มเป็นห่วงว่าลูกๆ จะสามารถกลับมากินข้าวใหม่ที่แม่เตรียมไว้ได้หรือเปล่า แล้วแม่จะสามารถส่งให้ลูกๆ ได้ด้วยวิธีไหน

เท่าที่จำได้ แม่จะส่งข้าวสารที่ได้จากการเก็บเกี่ยวรอบแรกมาให้ เป็นประจำทุกปี หรือหากปีไหนที่เราสามารถกลับบ้านได้ แต่กลับช้าหน่อย แม่ก็จะคอยเก็บข้าวสารส่วนหนึ่งไว้ให้เรากลับไปกิน

เช่นเดียวกัน เมื่อวันก่อนแม่โทรมาบอกว่า จะเกี่ยวข้าวสำหรับกินข้าวใหม่แล้วนะ จนวันนี้แม่โทรมาอีกครั้ง และบอกว่า จะมีการกินข้าวใหม่ในวันนี้ และเสียดายที่ลูกๆ หลายคนไม่ได้อยู่ร่วมกินด้วยกัน แต่แม่จะพูดประโยคเดิมเสมอว่า แล้วแม่จะส่งไปให้

Hmong Rice Celebration
Image by Nhat Tan

ผมเคยบอกกับแม่ว่า ไม่ต้องทำไร่ข้าวอีกแล้ว (จริงๆ พ่อกับแม่ปลูกข้าวนามาได้สามปีแล้ว) เพราะค่าใช้จ่ายก็พอๆ กับเงินที่เราจะสามารถซื้อข้าวกินได้ทั้งปี แล้วพ่อกับแม่จะต้องไปทำไร่ข้าวให้เหนื่อยไปทำไม

คำตอบที่ได้จากแม่คือว่า ยังไงแม่ก็จะต้องได้ปลูกข้าวต่อไป เพื่อจะได้มีข้าวใหม่ไว้ให้พี่น้องของแม่ได้กินทุกปี ตราบใดที่พี่น้องของแม่ยังมีชีวิตอยู่ (ปัจจุบันคุณตา กับคุณยายไม่อยู่แล้ว) หรือตราบใดที่แม่ยังพอมีแรงทำไร่ ทำนาอยู่ แม่ก็จะเตรียมข้าวมื้อนี้ให้กับพี่น้องของแม่ไปเรื่อยๆ

คำพูดของแม่ได้ทำลายความเชื่อบางอย่างของผมไป เมื่อก่อนผมเข้าใจว่าการกินข้าวใหม่นั้น เป็นเพราะมีการปลูกข้าวอยู่แล้ว ฉะนั้นการกินข้าวใหม่จึงอาจเป็นแค่ผลพลอยได้จากการปลูกข้าว เพื่อเฉลิมฉลองในฤดูกาลเก็บเกี่ยว แต่แท้จริงแล้วมีความหมายลึกซื้งกว่านั้น

จากคำพูดของแม่ การกินข้าวใหม่แสดงถึงความรักในครอบครัว ความกตัญญูต่อพี่ๆ ที่เคยช่วยกันเลี้ยงดูแม่มา จนอาจกล่าวได้ว่า การกินข้าวใหม่ของม้งเรานั้น เป็นการกระชับสายสัมพันธ์ของครอบครัว ซึงนั่นหมายถึงการดำรงความเป็นสถาบันครอบครัวของม้งเราให้คงอยู่

ฉะนั้นความหมายที่ลึกซึ้งของการกินข้าวใหม่ จึงไม่ใช่แค่การเฉลิมฉลองฤดูการเก็บเกี่ยว หากแต่เป็นการแสดงถึงความรัก ความกตัญญูของคนในครอบครัวมากกว่า

แล้วคุณล่ะ “กินข้าวใหม่หรือยัง”

24 Comments

  1. โป๊ยเซียน

    เฮ้อ….ซึ่งจังเลยบทความนี้ ” คิดถึงบ้าน…คิดถึงข้าวใหม่ด้วย!”
    เมื่อสองวันก่อนได้โทร.กะบ้านแม่บอกว่าข้าวใหม่สุกกันแร้ว แต่ของแม่ปลูกช้าไปนิดเลยยังไม่สุก แต่ของญาติๆได้เก็บและกินกันแล้ว ถ้าพุดถึงข้าวใหม่ก็อย่างที่ ท่านEditorว่าแร่ะ คิดถึงเวลาร่วมโต๊ะอาหารด้วยกันช่างอบอุ่นมากมายเลย ฮื่มร์…. สงสัยคงจะได้ส่งตังค์กะบ้านอีกแร้วล่ะ อิอิอิๆๆๆ

  2. meyias

    การกินข้าวใหม่ ไม่ไช่กินเพื่อเฉลิมฉลองในฤดูกาลเก็บเกี่ยวอย่างเดืวย แต่การกินข้าวใหม่คีการบูชาดวงวิรยานของบันพะบูรุตรของเราด้วย นะครับ

  3. hmong21

    ถูกต้องเเล้วครับใกล้กินข้าวใหม่มาเเล้ว ถ้าเรามีญาติพี่น้องเยอะก็ต้องเวียนกันกินครับ เเล้วก็ต้องรอลุ้นว่าบ้านใหนจะเลี้ยงหมูหรือเลี้ยงไก่ ถ้าหมูพี่น้องก็ไปกันเยอะหน่อย ถ้าไก่ก็(mej noj mej xwb los maj)

  4. โป๊ยเซียน

    555..678910+ คุณม้ง21 ช่างพูดได้จั่ยจิง แต่บ้านผมส่วนใหญ๋ก้อจะฆ่าแต่ไก่คับ เมื่อถึงคราวข้าวใหม่ทีก้อฆ่าไก่กันเปงสิบและยี่สิบตัวคับ…ก้อมากเพียงพอที่จะลื่มหมูได้ อิอิอิ
    แต่ต้องขอย้ำนะว่า ถ้าเปงข้าวใหม่ควรจะคู่กะไก่กะเต้าหู่คับ อร่อยกั่ว(แต่ต้องเปงไก่บ้านม้งนะ!)

  5. EdiTor (Post author)

    คุณ โป๊ยเซียน ถ้าพ่อแม่ใช้แรงกายไปแล้ว เงินก็คงเป็นหน้าที่ของเรา ..และอยากบอกว่าทำหน้าที่ไปแล้วด้วย :-)

    คุณ meyias อันนั้นเป็นการอันเชิญพวกท่านมาร่วมรับประทานครับ

    คุณ hmong21 ผมกลับชอบไก่มากกว่าครับ (เฉพาะกินกับข้าวใหม่นะ)

  6. Ngia Xiong

    สวัสดีพี่น้องที่ไม่ลืมบ้านเกิด วันนี้ผมดีใจที่ได้อ่านบทความหลายๆบทความที่ซึ้งกินใจ อันที่จริงแล้วเมื่อพูดถึงประเพณี หรือจะเป็นจริตประเพณีต่างๆผมเองก็มีหลงๆลืมไปบ้าง แต่พูดถึงการกินข้าวใหม่มันอะไรที่ลงตัวที่สุด เหมือนกับว่าทำไร่ทำนามากันทั้งปีก็ต้องมีการเฉลิมฉลองกันบ้างเล็กๆน้อย หรือแม้แต่ว่าเลี้ยงหมูเลี้ยงไก่กันมาทั้งปี จึงเป็นความสุขอีกครั้งสำคัญในการนั่งรับประทานอาหารก็คราวนี้ จึงเรียกได้ว่าบางคนต้องจากบ้านมาทำงานบ้างหรือด้วยเหตุผลต่างๆนาๆก็ต้องคิดถึงวันนี้ใครที่กลับบ้านได้ก็ต้องกลับใครที่กลับบ้านไม่ได้พ่อแม่พี่น้องก็น้องหาวิธีการส่งให้ มันเป็นอะไรที่เรียกได้ว่าความสุขของคนทำไร่ต้องคอยเอาใจใส่กับต้นข้าวมาทั้งปี ………..

  7. Dome-doi

    Editer จุดประเด็นให้อยากกิ๊น อยากกินข้าวใหม่ ทั้งที่ไม่มีกินกับเขา เพราะไม่ได้ปลูกข้าว ญาติ ๆ ปลูกแต่บางทีเขาบอกไม่มีแรงจะทำข้าวใหม่ ขั้วข้าวไม่ไหวเลยรอให้ข้าวแก่สักหน่อย ตาก แล้วสีเอา เลย…..ไม่หร่อย อย่างข้าวที่เริ่มปลายรวงเหลืองแต่ส่วนอื่นยังเขียวอยู่ เมื่อมาขั้วหอม ๆ สี หรือ ตำก็ได้ จะได้ข้าวหอมมาก ๆ น้ำข้าวกินแล้วไม่ลืมความหอมของรสชาดข้าวใหม่เลย มีรสหวาน ๆ ปนด้วยนะ ถ้าหุงด้วย Tsu mov จะได้น้ำข้าวอร่อยมากๆ อยากกินจัง….ไม่มีโอกาสเลยเรา อิจฉาคนกินจัง

  8. เบอะแระ

    อิอิ..ตู่กำลัง จะ ไปกิน อาทิตย์ หน้านี้ แล้ว….อย่าอิจฉากันนะ….ที่บ้านคงมีกินกันทุกคนค่อยๆ ทยอยกัน กลับไปกิน ละกัน…

  9. เคาะสนิม

    ทานกันให้อิ่มอร่อยนะครับ
    ทานเผื่อด้วยนะครับ คุณเบอะแระ

    อิอิว่าแต่เอ๊ หาโอกาสไปกินกะเค้ามั้งดีกว่า

    นี่ก้อใกล้ ปีใหม่แว้ว เย้ๆดีใจจัง

  10. Ntsiav Tshuaj Iab

    ดีใจกับทุกคน ที่มีคนรออยู่ที่บ้านเกิดและคอยส่งข่าวมาถามไถ่ ให้กลับไปกินข้าวใหม่ ซึ่งสำหรับเราก็เป็นเช่นนั้นอยู่ทุกปี แต่มาปีนี้และปีต่อๆไป คงไม่มีอีกแล้ว…. น่าเศร้าใจจัง

    ยังไง ก็ขอให้ทุกคนอิ่มอร่อย และมีความสุขกับครอบครัวที่อยู่กันพร้อมหน้าพร้อมตานะ

  11. hmoob toos xais

    ..คุณโดมดอยอยู่ที่ไหน ทำไมไม่มีโอกาสได้กินข้าวใหม่กับเขาล่ะ ถ้าที่บ้านไม่มี ขอเชิญมาทานที่บ้านผมก้อได้นะที่เชียงของจ้า(เพื่อนๆทุกคนด้วย)..ถ้ามานะเดี๋ยวจะพาไปเที่ยวนั่งเรือดูน้ำโขงเอามะ….ยินดีด้วยกับคนที่ได้ชิมบ้างแล้ว..อร่อยมั๊ยจ๊ะ..อร่อยมั๊ยจ๊ะ….nyob zoo phoojywg suav daws..sib ntsib dua os..

  12. Dome-doi

    ก็อยู่ในเมือง ไม่ได้ขึ้นดอยไปกินข้าวใหม่ แม้ขึ้นไปหากไม่ใช่ญาติ จริง ๆ เขาจะเรียกเรากินเหรอ….และการกินข้าวใหม่ไม่ใช่มีทุกวัน หากเราไปวันที่เขากินไปแล้วก็อด หากยังไม่กิน….เขาต้องรอให้ญาติเขามาพร้อม เราไม่ใช่บุคคลสำคัญของเขา…เราจะได้กินไหมนะ….อยากไปบ้านม้งทุ่งทรายจัง….ส่งมาให้สักกำมือก็ได้….ไว้เคี้ยวกินเล่นอ่ะ ได้ป่ะ…..ขอบคุณนะที่มีน้ำใจชวนไป ไว้สะดวกเราจะไปนะ ไม่ต้องเผื่อเรา เพราะใครกินใครอิ่ม เรากลัวเผื่อเรามาก เดี๋ยวพุงคนกินจะกางเสียน่ะ….อิ อิ อิ 555

  13. ม้งคนหนึ่ง

    เห็นภาพข้างบนแล้ว คิดถึงบ้านเราจริงๆ

  14. ๛?YoHuN?๛

    คิดถึงแม่ และพี่น้องทางบ้านจิงๆ จะกลับไห้ได้ปีนี้ TT

  15. เคาะสนิม

    รอกินกะเค้าบ้างดีกว่า

  16. คนไกลบ้าน

    มันเป็นเวลากว่า 20 ปีที่ฉันไม่เคยลิ้มรสข้าวใหม่อีกเลย มันถูกหายไปจากใจฉันหมกแล้ว ดูเหมือนว่าจะเป็นการดีและอร่อยมากๆ ถ้ามีโอกาสได้ลิ้มรสข้าวใหม่อีกครั้ง แต่ก็คงไม่มีโอกาสอีกแล้ว ผิดหวังจริงๆ

  17. เคาะสนิม

    น่าเห็นใจจังครับ คนไกลบ้าน

  18. cai xyooj

    ได้ฟังเรื่องการกินข้าวใหม่แล้วผมอยากกลับบ้าน….มาก..เพราะว่าตอนนี้ผมอยู่ที่ประเทศจีน กว่าจะได้กลับก็เดือนมกราคมโน้น อีกนานอ่ะ ข้าวใหม่ก็หมดแล้ว แล้วเวลากินข้าวใหม่ก็จะได้เจอกับน้องๆ เพื่อนๆ สาวๆ อีก มากันเยอะแยะเลย ชอบอ่ะ แต่ปีนี้ก็ต้องอดซะแล้ว เสียดายจริงๆ
    แต่ว่าปีหน้าหวังว่าคงจะมีโอกาสครับ ยังไงถ้าใครได้กินแล้ว ก็กินเผื่อด้วยเด้อ จักขอบคุณหลายๆ

  19. NGV

    พูดถึงข้าวใหม่ ใครยังไม่กิน ก็รีบ ๆ น่ะ ไม่งั้นอด มีแค่ช่วงนี้เท่านั้น รสชาติหอม หวานอร่อย
    ไม่ต้องมีกับ กินข้าว เปล่า ๆ ก็อร่อย

  20. EdiTor (Post author)

    คุณ NGV เมื่อตอนเด็กก็ชอบกินข้าวใหม่แยกกันกับต้มไก่เหมือนกัน บางครั้งก็เผลอกินข้าวไปเยอะ ค่อยมาสังเกตุว่ายังไม่ได้กินไก่เลย .. ชอบน้ำต้มไก่ของม้งเราครับ

    ว่าแล้ว ทั้งข้าวทั้งไก่ปีนี้ยังไม่ได้กินเหมือนกัน :(

  21. ม้งคนหนึ่ง

    ที่บ้านเพิ่งกินเหมือนกัน อร่อยที่ซู้ดๆๆๆๆๆๆๆๆๆๆๆๆ ห้าๆๆๆๆ ขอบอก

  22. minmin

    เมื่อ 2 วันที่แล้ว…..พ่อโทรมาหา….บอกว่าพ่อว่า..”maum ..พ่อกับน้องๆรอกินข้าวใหม่นะ”…….แต่ฉานตอบพ่อไปว่า….ฉันอยู่ไกลเกินกว่าที่จะกลับไปกินข้าวใหม่ได้…..ให้พ่อเขากินก่อนเลย..ไม่ต้องรอนะ……น้องๆเขาก็บอกว่า….เขาจารอกินด้วยกัน…..
    ที่บ้านนอก….ทุกๆคน….เขารอคอยการกลับบ้านของฉัน….แต่ฉันนี่สิ…..คงเป็นไปได้ยากกับคำว่ากลับบ้าน……มานไกลเจงๆ……(ไม่คุ้มค่ารถง่ะ) พ่อเลยบอกว่าจาส่งมาให้กินที่นี่…..(ภาคใต้) ป่านนี้คงไกล้ถึงละมั้ง….(ทางไปรษณีย์) หวังว่าจาไม่ขึ้นราก่อนนะ…อุตส่าห์ส่งมาให้กิน……คงจามีโอกาสกินกับเขาน้อ……..

  23. de'

    ซึ้งมากเลย เราก็ตั้งใจจะไปกินข้าวใหม่เหมือนกันแต่ลางานไม่ได้คงต้องให้แม่ส่งมาให้แล้ว
    รักแม่มากที่สุดเลย ปีไหนที่เรากลับกินข้าวใหม่ไม่ได้ก็ส่งมาให้ทุกครั้ง

  24. กฤษฎิ์

    ผมเพิ่งไปกินข้าวใหม่ที่บ้านน้องชายมา ที่บ้านเค้าต้อนรับดีมาก 30 กว่าชีวิตได้มั้งรวมเด็กๆด้วยเค้ารอผมซึ่งเป็นคนไทยคนเดียว ให้ขึ้นไปกินพร้อมกัน เหมือนผมเป็นสมาชิกคนนึงในบ้าน ไม่ใช่สิ ผมเป็นสมาชิกคนนึงในบ้านของเค้าแล้ว ขอบคุณพ่อกับแม่มากครับ วันนึงผมจะไปอยู่ใกล้ๆพ่อกับแม่นะ ขอบคุณน้องชายด้วยที่พาไปเจอกับสิ่งดีๆในโอกาสพิเศษแบบนี้ จาก คนไทยแซ่กือ

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *