จากไร่เลื่อนลอย ถึงไร่เร่ร่อน

อัพเดท ..ตอนนี้อาการของ EdiTor ดีขึ้น แต่อาการแปล๊บที่แขนยังไม่มีทีท่าว่าจะดีขึ้นเลย .. ใครจะสน ชิมิ

เมื่อวานนี้ นั่งรถผ่านชุมชนแห่งหนึ่ง (คนเมือง) พี่ชายชี้ให้ดู และว่า เดี๋ยวนี้คนม้งบ้านเรามาทำไร่แถวนี้กันค่อนข้างเยอะ ไม่ว่าจะเป็นไร่ข้าว หรือไร่ข้าวโพด ลักษณะการทำไร่ที่นี่คือ คนม้งมาอาศัยทำกินในที่ของคนเมือง คนม้งจะเป็นคนถางที่ และทำไร่ในปีแรกๆ ด้วยราคาค่าเช่าถูกๆ หลังจากคนม้งย้ายออกจากที่ทำกินตรงนั้นไป เจ้าของที่ก็จะเอาผลไม้ หรือพืชผลที่ตนเองต้องการ เอามาลงในพื้นที่ดังกล่าว

เหตุผลที่คนม้งยอมทำเพราะว่า เป็นพื้นที่บุกเบิกใหม่ ดินยังอุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การเพาะปลูกพืชไร่ โดยเฉพาะข้าว อีกเหตุผลก็คือเรื่องของราคา เมื่อข้อแลกเปลี่ยนสมเหตุสมผล คนม้งถางที่แลกกับการเช่าที่ราคาถูกๆ ..ที่ดินอุดมสมบูรณ์ บวกกับค่าเช่าถูก ใครล่ะจะไม่เอา ส่วนเรื่องการออกแรงถางที่นั้น ..จิ๊บๆ

เหตุผลที่เจ้าของที่ดินยอมให้คนม้งเข้าไปใช้ประโยชน์ คงไม่ใช่แค่เรื่องค่าเช่าอย่างแน่นอน แต่เป็นเหตุผลเรื่องการบุกเบิก และพัฒนาพื้นที่ เพราะหากที่ตรงนั้น (เป็นป่ารก) ถูกถางไป และถูกใช้ประโยชน์ไปสักระยะ ปัญหาเรื่องวัชพืชก็จะลดน้อยลงไป การจะเอาพืชผลชนิดใดมาลงก็ย่อมที่จะได้ผลที่ดีขึ้น

แต่พื้นที่บางแห่ง หรือพื้นที่ของเจ้าของบางรายก็มีความสุ่มเสี่ยงอยู่บ้าง อาจจะเป็นด้วยความไม่ชัดเจนในเรื่องของการถือครอง หรือขอบเขตที่ดินที่คลาดเคลื่อน

kheknoi-rice

ตัวอย่าง เมื่อการเจรจาระหว่างคนม้งและเจ้าของที่ตกลงกันได้แล้ว คนม้งจะเข้าไปถางที่เพื่อเตรียมการเพาะปลูก แต่ปัญหาคือ เนื่องจากขอบเขตที่ไม่มีรั้วกั้น จึงทำให้คนม้งถางที่เกินเลยจนไปกินเนื้อที่ของป่าสงวน ทำให้เป็นเรื่องเป็นราว และคนม้งนี่เองที่ต้องรับผิดชอบ ไม่ใช่เจ้าของที่ดินแปลงนั้น

อีกกรณีหนึ่ง การถางพิ้นที่เพื่อการเพาะปลูก หากมีไม้ใหญ่ปะปนด้วยก็อาจสุ่มเสี่ยงต่อการถูกดำเนินคดีเช่นเดียวกัน

คำถามจึงมีอยู่ว่า ลักษณะการทำไร่ของม้งเรา จะเน้นที่ความสดใหม่ของหน้าดิน คือเน้นพื้นที่ที่ไม่เคยมีการเพาะปลูกมาก่อน อย่างนี้แล้วจะมีพื้นที่สักแค่ไหนให้ม้งเราใช้ประโยชน์ในการเพาะปลูก

หากเราหันมาบำรุงรักษาผืนดินให้ดี ให้ผืนดินคงความอุดมสมบูรณ์ ให้เราสามารถใช้ประโยชน์ไปได้นานๆ ก็คงจะดี หรือไม่อย่างนั้นเราก็อาจหันมาใส่ใจการทำนา แทนการทำไร่ เพราะที่นาเราสามารถเพาะปลูกพืชพันธ์หลากหลายเช่นกัน และแน่นอนว่าพืชผลที่ม้งเราปลูกๆ กัน ผมแน่ใจได้ว่ามันสามารถให้ผลดีบนผืนนา ..ไม่แพ้ไร่บนดอย

จากภาคเหนือ ม้งเราเริ่มทยอยบุกเบิกพื้นที่ทำกินใหม่ๆ ในพื้นที่ภาคกลางบ้างแล้ว อย่างเช่น กาญจนบุรี

ตอนเด็กจำได้ว่าต้องนั่งรถเป็นชั่วโมงเพื่อไปทำไร่ แต่ปัจจุบันต้องใช้เวลาเดินทางนานขึ้น และในอนาคตบางครอบครัวอาจถึงขั้นต้องย้ายถิ่นฐานกันเป็นแน่แท้