ตัวตนของเรา ขยะของเรา

ฟ้าหลังฝนมักจะร้อนเสมอ หลังจากมีวันฝนตกและแดดออกสลับกันไปมาอยู่หลายวัน ยามนี้เหลือแค่แดดเพียวๆ ที่คอยสาดแสงลงมา แม้แต่เงาไม้ใหญ่ที่เคยร่มเย็น ตอนนี้ก็ไม่อาจบรรเทาร้อนจากแสงอาทิตย์ได้ ..ขณะที่เขียนหัวข้อนี้ เป็นช่วงเวลาบ่ายโมงครึ่ง อากาศร้อนกำลังดี

ม้งเรา ผู้ใหญ่ได้สอนเรื่องอุปนิสัยการกินเอาไว้เรื่องหนึ่ง ว่าอย่าซื้อกินนอกบ้าน โดยเฉพาะคนเป็นสะใภ้ หากซื้ออะไรได้ก็ควรต้องเอากลับมากินในบ้าน (อย่างเปิดเผย) รวมถึงต้องแบ่งให้พ่อผัวแม่ผัวด้วย จึงจะเป็นเรื่องที่ถูกที่ควร ด้วยเหตุนี้คำสอนในเรื่องดังกล่าวจึงได้กลายมาเป็นอุปนิสัยหนึ่งของชาวม้ง คือเมื่อซื้ออะไรได้ก็ควรต้องนำกลับมากินในบ้าน ..หรือไม่ก็กินซะให้เสร็จๆ ก่อนเข้าบ้าน

แต่เมื่อเวลาผ่านไป อุปนิสัยและพฤติกรรมต่างๆ ก็เปลี่ยนแปลงตาม เรื่องการซื้อกินก็เช่นเดียวกัน ปัจจุบันม้งเรา (โดยเฉพาะหนุ่มสาว) นิยมกินนอกบ้านมากขึ้น ซึ่งก็มีทั้งการกินอาหารมื้อหลัก และการซื้อกินจุกกินจิก

ประเด็นที่ผมอยากพูดในวันนี้คือ การซื้อกินจุกจิกนอกบ้าน เช่น ขนมขบเคี้ยว ของปิ้งย่าง ไปจนถึงเครื่องดื่มต่างๆ และการซื้อกินจุกจิกนี้เอง เป็นที่มาของขยะตามรายทางเข้าหมู่บ้านม้งเรา ..แม้จะไม่ทุกชุมชนม้งก็ตาม

เมื่อไม่นานมานี้ ผมเพิ่งสังเกตุเห็นป้ายตรงปากทางเข้า ต.ป่ากลาง โดยป้ายมีข้อความบอกไว้ว่า “ระวังชนคนเก็บขยะ” ห่างกันไม่ถึงร้อยเมตรมีอีกป้ายหนึ่งใจความว่า “โปรดช่วยกันเก็บขยะบริเวณนี้” ครั้งแรกที่เห็นสองป้ายนี้ โดยเฉพาะป้ายแรกที่บอกว่า “ระวังชนคนเก็บขยะ” ผมนึกว่าบริเวณดังกล่าวอาจเป็นพื้นที่ทิ้งขยะ หรือไม่ก็อาจจะมีลูกจ้างที่คอยเก็บขยะบริเวณนั้นเป็นประจำ

แต่พอกลับมาคิดเกี่ยวกับข้อความในป้ายที่สอง ที่บอกให้ “ช่วยกันเก็บขยะบริเวณนี้” คนทำป้ายคงคิดว่า เมื่อคนเห็นป้ายแล้วคงจะพากันหยุดรถและเก็บขยะบริเวณนั้น

“ระวังชนคนเก็บขยะ” จึงหมายถึง ระวังชนกลุ่มคนที่หยุดรถเพื่อเก็บขยะบริเวณนั้น

แต่จากที่ผมกลับมาอยู่บ้านเป็นเดือน ผมยังไม่เคยเห็นใครหยุดรถเพื่อเก็บขยะบริเวณนั้นเลย (ผมเองก็ไม่หยุดนะ) ..ป้าย “ระวังชนคนเก็บขยะ” จึงกลายเป็นความห่วงใยที่เสียเปล่า

ทำไมคนถึงทิ้งขยะในที่สาธารณะ ถ้าเป็นเหตุผลอย่างสั้นน่าจะเป็นเพราะ มัก Easy

แต่ถ้าเป็นเหตุผลอย่างยาวก็พออธิบายได้ว่า เป็นเพราะสภาพสังคมที่เจริญขึ้น ผู้คนมีรถราใช้กันมากขึ้น แหล่งกินเที่ยวมีมากขึ้น ดังนั้น เมื่อกรูมีเงิน กรูมีรถ กรูมีที่ซื้อกิน กรูก็พกเงินของกรู ขึ้นรถของกรู ไปซื้ออะไรใส่ท้องกรู เมื่อมันคือของกินเล่น กรูก็กินแม่มเล่นๆ (ระหว่างทาง) แต่กรูจะไม่เพลิน ต้องรีบกิน แล้วทิ้งแม่มที่เหลือระหว่างทาง ..เพราะกรูอยากเป็นคนดี ไม่อยากให้ใครรู้ว่ากรูแอบไปกินข้างนอกมา

ชุมชนม้งที่อื่นผมไม่ทราบว่าเป็นอย่างไร แต่จากการสังเกตุ หากชุมชนอยู่ห่างใกลจากเขตเมือง (แหล่งซื้อกินมากๆ) จะไม่ค่อยมีขยะตามทางเข้าหมู่บ้าน (เพราะกินเสร็จตั้งแต่ กม. แรก) แต่ถ้าชุมชนไหนอยู่ไม่ห่างจากเขตเมืองมาก สภาพทางเข้าหมู่บ้านก็มักเป็นอย่างที่ผมกล่าวมา ..ป่ากลาง ห่างจากตัวอำเภอประมาณ 3 กม.

หลายคนอาจคิดว่า แล้วทำไม EdiTor ไม่หยุดรถแล้วเก็บขยะเป็นตัวอย่างล่ะ เผื่ออะไรๆ จะดีขึ้น ก็ขอตอบน้ำขุ่นๆ ว่า ไม่อยากแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ และอีกอย่างผมอยากเก็บขยะพวกนั้นไว้ในสภาพที่มันเป็น เพื่อสะท้อนความเป็นตัวตนของเรา ..ไม่อยากทำลายตัวตนของเรา คริ คริ