พิธีกรรม…งานศพม้ง…สิ่งที่เราไม่รู้

Hmong Asia Thailand

สงกรานต์ที่ผ่านมา หลายคนคงสนุกสนาน ต่างกับโดมดอย ที่ต้องพบกับความเศร้าครั้งใหญ่ เพราะพี่สาวคนโต เสียชีวิต ในเช้าวันที่ 14 เมษายน 2553 งานต่าง ๆ ที่วางแผนไว้ต้องยกเลิกแล้วเดินทางไปงานศพ แม้ว่าเจ้าภาพใหญ่จะเป็นของญาติทางสามี แต่ในฐานะน้องสาวคงนิ่งดูดายไม่ได้ ต้องอยู่ ดูแลตลอดงานร่วมกับหลาน ๆ เพราะพ่อเสียก่อนหน้าแล้ว แม่มาเสียอีก หลาน ๆ ไม่เหลือใครอีกแล้ว โดมดอยแม้จะทดแทนไม่ได้ แต่ไปให้เห็นหน้า หลาน ๆ ยังอุ่นใจบ้าง

งานนี้โดมดอยได้พบเจอพิธีกรรมที่ไม่เคยกระทำมาก่อน แม้พิธีกรรมนี้มีมานาน แต่เพราะเราไม่เคยร่วมงานตลอดงานเราจึงไม่รู้นั่นเอง ก็ยกตัวอย่างเช่น พิธี Nqug tsooj ต้องให้ Kaav Xwm เรียกญาติ ๆ มาสอบถามต่อหน้าศพ โดยถามว่าคนตายติดหนี้สินใครบ้าง…เท่าไหร่…ไม่มีก็แล้วไป หากมี ใครจะยินยอมใช้หนี้ให้ เมื่อมีเจ้าภาพรับชำระแล้ว คนที่ทำพิธีจะบอกกล่าวให้คนตายว่า….ตนไม่มีหนี้สินแล้วนะ สามารถเดินทางไปหาปู่ย่า พ่อแม่ ไปเกิดใหม่ได้ โดยไม่ต้องกังวล

Hmong Funeral

อีกพิธีกรรมหนึ่ง คนที่เป็นฝ่ายซักถามญาติฝ่ายสามีว่าวันที่จะพาไปฝังจะไปอย่างไร เขาใช้ภาษาปริศนา คนตอบต้องหาคำตอบให้ได้ และตอบให้ถูก จึงจะผ่านขั้นตอนต่อไปได้ โดมดอยจำไม่ได้ชัดเจนแต่จับใจความได้ตอนหนึ่งคล้ายว่า…moog le vaub kib los swv tis yaa คนที่ทายปริศนาต้องรู้ว่าจะหามคนตายเดินไปที่หลุมศพ หรือจะนั่งรถไป ลักษณะนั้นค่ะ มีหลายคำถามมาก เวลาคนตอบ ตอบไม่ถูกก็สอบถามและทายกันว่า คืออะไร จะตอบอะไรจึงจะถูกใจคนซักถาม

ส่วนพิธี Xyom คือการเคารพศพ แบ่งเป็นฝ่ายลูกหลานญาติทางสามีกรณีผู้ตายคือหญิง และฝ่ายญาติทางผู้ตาย (ฝ่าย dlaab laug) ทั้ง 2 ฝ่ายต้องหาหมอแคน คนตีกลอง คนร้องเพลงกล่อมศพมาเอง ฝ่ายใดทำพิธีฝ่ายนั้นก็ต้องแบกกระดาษที่ถูกตอกเป็นลวดลายพวงใหญ่ จำไม่ได้ว่าเรียกว่า ntawv vaam saab หรือเปล่า แบกไว้บนบ่า เวลาหมอแคนเป่าแคนแล้วเดินลอดใต้กลอง ลูกหลานก็กราบ หรือ pe และทำเช่นนี้ทุกครั้ง จนจบพิธี ซึ่งจบแคนก็ต่อด้วย hu nkauj

ช่วงที่ hu nkaujนี้หมอแคนกับคนร้องเพลงของญาติทางสามีจะไปร้องข้าง ๆ ศรีษะศพ และเปลี่ยนคนตีกลองฝั่งญาติฝ่ายผู้ตาย (dlaab laug) รวมทั้งหมอแคน คนตีกลอง มาทำพิธีต่อ ลูกหลานฝั่ง dlaab laug ก็มา Xyom หรือ pe จนจบพิธี พิธีนี้จะทำอีกครั้งตอนพาไป tswm tshaav ในวันที่จะฝังศพ แต่ตอน tswm tshaav ถือธูปแทนกระดาษ ส่วนกระดาษนี้ถือว่าเป็นเงินทองที่เราจะมอบให้คนตายเอาไปใช้ในโลกแห่งวิญญาณ

Hmong Funeral

หลังเคารพศพแล้วก็เผาให้คนตายไป ยังเหลือพิธีกรรมที่ดี ๆ น่าจดจำและอนุรักษ์ไว้หลาย ๆ อย่าง เช่น มอบ noob ncoos จากญาติ ๆ พี่น้องร่วมท้องเดียวกันต้องมาลูบหน้าปิดตาคนตาย ตรวจสอบศพว่ามีใครเอาเข็ม เศษเหล็ก หรือกำไล แหวน อื่น ๆ มาซ่อนที่ตัวศพหรือเปล่า กลัวศพจะไปเกิดไม่ได้จะทำให้ลูกหลานป่วยไข้

สถานที่ประกอบพิธีกรรมเดี๋ยวนี้ทันสมัยมาก มีศาลา tswm tshaav มีหลักคล้องวัวที่จะฆ่าให้คนตายเรียบร้อย นับว่า อบต. กำนันผู้ใหญ่บ้าน มองเห็นความสำคัญจุดนี้เลยของบประมาณมาทำให้ถาวร เป็นการอำนวยความสะดวกได้ดีมาก ศพก็มีโลงเรียบร้อย แถมโลงเย็นด้วยระหว่างสวดศพอยู่ที่บ้าน ไม่อุจาดตาเหมือนสมัยโบราณ ที่คนตายต้องอยู่บน neeg ไม้ที่จัดทำขึ้น แต่อย่างไรก็ตามแม้จะสะดวก แต่คงไม่อยากมีใครอยากมาใช้บริการแน่นอน ดังสุภาษิตม้งที่ว่า ?Ua neej nyob xaav muaj tsis xaav pluag , xaav nyob tsis xaav tuag? แต่หากวาระนั้นเดินทางมาถึงก็ต้องไป ไม่มีใครหลีกหนีพ้นแม้มีเงินมากมายก็ซื้อเวลาอยู่ต่อไม่ได้ ดังนั้นเราอยากไปแบบคนกล่าวขวัญถึงด้วยการยกย่องชมเชย หรือกล่าวถึงด้วยการสาปแช่ง ด่าทอ เราสามารถกระทำเองได้ โดมดอยไม่ต้องบอกหรอกเพราะทุกคนรู้ดีว่าควรทำอย่างไร ขอให้เราได้เห็นหน้ากันนาน ๆ นะ ยังไม่อยากมาใช้บริการสถานที่วังเวงนี้ในขณะนี้ค่ะ.