มีดม้ง เราก็หนึ่งในช่างตีเหล็ก

Hmong Knives,Hmong Knife,Hmong Smith
ลักษณะมีดม้ง สันจะไม่เป็นเหลี่ยม

เมื่อช่วงกลางเดือนได้มีโอกาสกลับไปเยี่ยมบ้าน ก็สังเกตุเห็นบรรยากาศหลายๆ อย่าง ที่แปลกตาไป อาจเป็นเพราะช่วงปลายของฤดูฝนหรือเปล่า ที่ทำให้บรรยากาศเป็นแบบนี้ หรือเป็นเพราะการเลือกตั้งระดับ อบต. ที่เพิ่งผ่านไป ที่ทำให้บรรยากาศของชุมชนยามนี้ดูอึมครึมไป แต่ก็เชื่อได้ว่าใครก็ตามที่ได้อยู่ใกล้บ้าน ก็จะรู้สึกสุขใจ

การกลับเยี่ยมบ้านครั้งนี้ ก็เผอิญกับที่คุณปู่ไม่สบาย (ตามประสาคนอายุมาก) ก็ได้มีโอกาสไปดูแลท่านที่บ้านด้วย จากการได้พูดคุยกับคุณอา ทำให้ทราบว่า สิ่งหนึ่งที่ทำให้อาการของคุณปู่ทรุดหนักก็คือ การที่คุณปู่ไม่ยอมอยู่นิ่ง ว่างปุ๊บก็จับโน่นจับนี่มาทำ โดยเฉพาะงานช่างตีเหล็กที่แกรัก และถนัด

คุณอาเล่าว่า ช่วงนี้มีคนมาจ้างคุณปู่ตีมีดอย่างไม่ขาดสาย ไม่ว่าจะเป็นคนม้งด้วยกัน ทั้งในหมู่บ้านและระแวกใกล้เคียง หรือแม้แต่คนไทยพื้นราบเอง ก็นิยมในงานฝีมือของคุณปู่ไม่แพ้กัน

หลังจากพูดคุยกับคุณอาได้สักพักใหญ่ ก็เห็นคนไทยพื้นราบสองคนมาถามหาคุณปู่ เพื่อที่จะให้คุณปู่ช่วยตีมีดให้ แต่เมื่อเห็นอาการของคุณปู่แล้ว ทั้งสองจึงกลับ พร้อมกับบอกว่าจะกลับมาวันหลัง

คุณปู่เล่าให้ฟังว่า เนื่องจากทุกวันนี้ช่างตีเหล็กในหมู่บ้านเหลือน้อยเต็มที ยากที่จะหาลูกหลานมาสืบทอดงานเหล่านี้ ประกอบกับช่างฝีมือบางคนใช้เครื่องทุ่นแรงมากขึ้น จึงเป็นผลให้คุณภาพของงานฝีมือลดลงไป เป็นผลให้คุณปู่ งานเข้า!

จากนั้นคุณปู่จึงได้ยกตัวอย่างช่างตีเหล็กคนหนึ่ง ชึ่งเป็นช่างรุ่นราวคราวเดียวกันให้ฟังว่า ช่างคนนี้เมื่อก่อนเป็นช่างตีเหล็กฝีมือดีคนหนึ่ง แต่เนื่องจากภายหลังแกใช้หินเจียร์มาช่วยในงานของแกมากขึ้น จนทำให้ผู้คนที่เคยนิยมในงานของแกเริ่มลดน้อยลงไป ประกอบกับเสียงบ่น เสียงตำหนิของลูกค้า เพราะงานของแกนั้นด้อยคุณภาพลงไป มีดที่เคยคมทน ก็ไม่คมไม่ทนอีกต่อไป ในที่สุดแกจึงตัดสินใจเลิกตีเหล็กอย่างถาวร

คุณปู่บอกว่า มีดที่ได้จากการใช้หินเจียร์นั้นจะคมได้ไม่นาน เพราะเนื้อเหล็กของตัวมีดนั้นไม่แน่น แต่หากเป็นมีดที่ได้จากการเผาไฟให้ร้อน แล้วค่อยตีขึ้นรูป เนื้อเหล็กของตัวมีดจะแน่นทน คมนาน และสามารถใช้ฟันของแข็งได้สบาย ไม่ต้องกลัวมีดจะมีรอยบิ่น

พอฟังถึงตรงนี้ มันทำให้เกิดความตื้นตันใจบางอย่างข้างใน และทำให้นึกย้อนกลับไปว่า ทำไมที่ผ่านมาเราถึงไม่เคยมองเห็นความสำคัญของมีดม้งมาก่อนเลย ทั้งๆ ที่เวลามีงานพิธีต่างๆ จะสังเกตุเห็นญาติๆ ผู้ชายบางคน พกมีดของตัวเองมาจากที่บ้าน เพื่อมาช่วยงาน ก็ด้วยเหตุผลที่ว่ามีดตัวเองนั้นใช้ได้ถนัดมือกว่า เพราะเป็นมีดที่อยู่คู่กายมานานแล้วนั่นเอง

ผมจึงถามคุณปู่ว่า งานของคุณปู่ยังเหลือสักชิ้นให้ผมมั๊ย คุณปู่ตอบว่าไม่มีแล้ว แต่ปู่มีมีดคู่กายอยู่สองเล่ม ปู่ใช้มากว่าห้าปีแล้ว และปู่จะยกเล่มเล็กให้ (เล่มที่เห็นในภาพ) ปู่บอกว่าให้เก็บเอาไว้ทำกิน (Ua Noj) .. ดีใจมากที่ยังมีโอกาสได้งานฝีมือดีของช่างตีเหล็กม้ง อย่างคุณปู่

ที่จริงแล้วเมื่อตอนเด็กผมเองก็เคยได้เห็นดาบม้งกับเค้าด้วยเหมือนกัน ลักษณะของดาบม้งจะมีหน้าตาละม้ายคล้ายกับมีดในภาพ หากแต่จะยาวกว่า (ประมาณ 70 ซม.) จำได้ว่าคุณอามีอยู่สองเล่ม เล่มหนึ่งปลายหัก ตอนนี้ไม่รู้ไปไหนแล้ว

งานฝีมือด้านนี้อาจใกล้สูญหาย แต่จงรู้ไว้ว่าม้งเราก็เป็นหนึ่งในช่างตีเหล็ก ที่ไม่น้อยหน้าใคร