มีดม้ง เราก็หนึ่งในช่างตีเหล็ก

Hmong Knives,Hmong Knife,Hmong Smith
ลักษณะมีดม้ง สันจะไม่เป็นเหลี่ยม

เมื่อช่วงกลางเดือนได้มีโอกาสกลับไปเยี่ยมบ้าน ก็สังเกตุเห็นบรรยากาศหลายๆ อย่าง ที่แปลกตาไป อาจเป็นเพราะช่วงปลายของฤดูฝนหรือเปล่า ที่ทำให้บรรยากาศเป็นแบบนี้ หรือเป็นเพราะการเลือกตั้งระดับ อบต. ที่เพิ่งผ่านไป ที่ทำให้บรรยากาศของชุมชนยามนี้ดูอึมครึมไป แต่ก็เชื่อได้ว่าใครก็ตามที่ได้อยู่ใกล้บ้าน ก็จะรู้สึกสุขใจ

การกลับเยี่ยมบ้านครั้งนี้ ก็เผอิญกับที่คุณปู่ไม่สบาย (ตามประสาคนอายุมาก) ก็ได้มีโอกาสไปดูแลท่านที่บ้านด้วย จากการได้พูดคุยกับคุณอา ทำให้ทราบว่า สิ่งหนึ่งที่ทำให้อาการของคุณปู่ทรุดหนักก็คือ การที่คุณปู่ไม่ยอมอยู่นิ่ง ว่างปุ๊บก็จับโน่นจับนี่มาทำ โดยเฉพาะงานช่างตีเหล็กที่แกรัก และถนัด

คุณอาเล่าว่า ช่วงนี้มีคนมาจ้างคุณปู่ตีมีดอย่างไม่ขาดสาย ไม่ว่าจะเป็นคนม้งด้วยกัน ทั้งในหมู่บ้านและระแวกใกล้เคียง หรือแม้แต่คนไทยพื้นราบเอง ก็นิยมในงานฝีมือของคุณปู่ไม่แพ้กัน

หลังจากพูดคุยกับคุณอาได้สักพักใหญ่ ก็เห็นคนไทยพื้นราบสองคนมาถามหาคุณปู่ เพื่อที่จะให้คุณปู่ช่วยตีมีดให้ แต่เมื่อเห็นอาการของคุณปู่แล้ว ทั้งสองจึงกลับ พร้อมกับบอกว่าจะกลับมาวันหลัง

คุณปู่เล่าให้ฟังว่า เนื่องจากทุกวันนี้ช่างตีเหล็กในหมู่บ้านเหลือน้อยเต็มที ยากที่จะหาลูกหลานมาสืบทอดงานเหล่านี้ ประกอบกับช่างฝีมือบางคนใช้เครื่องทุ่นแรงมากขึ้น จึงเป็นผลให้คุณภาพของงานฝีมือลดลงไป เป็นผลให้คุณปู่ งานเข้า!

จากนั้นคุณปู่จึงได้ยกตัวอย่างช่างตีเหล็กคนหนึ่ง ชึ่งเป็นช่างรุ่นราวคราวเดียวกันให้ฟังว่า ช่างคนนี้เมื่อก่อนเป็นช่างตีเหล็กฝีมือดีคนหนึ่ง แต่เนื่องจากภายหลังแกใช้หินเจียร์มาช่วยในงานของแกมากขึ้น จนทำให้ผู้คนที่เคยนิยมในงานของแกเริ่มลดน้อยลงไป ประกอบกับเสียงบ่น เสียงตำหนิของลูกค้า เพราะงานของแกนั้นด้อยคุณภาพลงไป มีดที่เคยคมทน ก็ไม่คมไม่ทนอีกต่อไป ในที่สุดแกจึงตัดสินใจเลิกตีเหล็กอย่างถาวร

คุณปู่บอกว่า มีดที่ได้จากการใช้หินเจียร์นั้นจะคมได้ไม่นาน เพราะเนื้อเหล็กของตัวมีดนั้นไม่แน่น แต่หากเป็นมีดที่ได้จากการเผาไฟให้ร้อน แล้วค่อยตีขึ้นรูป เนื้อเหล็กของตัวมีดจะแน่นทน คมนาน และสามารถใช้ฟันของแข็งได้สบาย ไม่ต้องกลัวมีดจะมีรอยบิ่น

พอฟังถึงตรงนี้ มันทำให้เกิดความตื้นตันใจบางอย่างข้างใน และทำให้นึกย้อนกลับไปว่า ทำไมที่ผ่านมาเราถึงไม่เคยมองเห็นความสำคัญของมีดม้งมาก่อนเลย ทั้งๆ ที่เวลามีงานพิธีต่างๆ จะสังเกตุเห็นญาติๆ ผู้ชายบางคน พกมีดของตัวเองมาจากที่บ้าน เพื่อมาช่วยงาน ก็ด้วยเหตุผลที่ว่ามีดตัวเองนั้นใช้ได้ถนัดมือกว่า เพราะเป็นมีดที่อยู่คู่กายมานานแล้วนั่นเอง

ผมจึงถามคุณปู่ว่า งานของคุณปู่ยังเหลือสักชิ้นให้ผมมั๊ย คุณปู่ตอบว่าไม่มีแล้ว แต่ปู่มีมีดคู่กายอยู่สองเล่ม ปู่ใช้มากว่าห้าปีแล้ว และปู่จะยกเล่มเล็กให้ (เล่มที่เห็นในภาพ) ปู่บอกว่าให้เก็บเอาไว้ทำกิน (Ua Noj) .. ดีใจมากที่ยังมีโอกาสได้งานฝีมือดีของช่างตีเหล็กม้ง อย่างคุณปู่

ที่จริงแล้วเมื่อตอนเด็กผมเองก็เคยได้เห็นดาบม้งกับเค้าด้วยเหมือนกัน ลักษณะของดาบม้งจะมีหน้าตาละม้ายคล้ายกับมีดในภาพ หากแต่จะยาวกว่า (ประมาณ 70 ซม.) จำได้ว่าคุณอามีอยู่สองเล่ม เล่มหนึ่งปลายหัก ตอนนี้ไม่รู้ไปไหนแล้ว

งานฝีมือด้านนี้อาจใกล้สูญหาย แต่จงรู้ไว้ว่าม้งเราก็เป็นหนึ่งในช่างตีเหล็ก ที่ไม่น้อยหน้าใคร

11 Comments

  1. Dome-doi

    คุณน้องEditer เขียนเรื่องนี้ ทำให้พี่คิดถึงคุณพ่อพี่เป็นอย่างมาก เพราะคุณพ่อเป็นช่างตีเหล็ก และช่างประดิษฐ์เครื่องดนตรี ม้งโดยเฉพาะ ลิ้นทอง หรือ Ncaas Qeej Tsaaj nblaim มีแต่คนต้องการเพราะดนตรีเหล่านี้ลิ้นต้องใช้ทองเหลืองมาทำ และเขาเล่าว่าฝีมือประดิษฐ์ของคุณพ่อที่ทำออกมาเสียงดังกังวานดีมาก เรายังเด็กไม่เข้าใจ พอโตขึ้นจึงรู้ว่าที่ว่าเสียงกังวาน เสียงเพราะเป็นอย่างไร ก็ไม่มีสิ่งที่เป็นฝีมือพ่อไว้ดูต่างหน้าสักชิ้นเดียว……น้องโชคดี…รีบเก็บไว้นะ…มีดน่ะ เพราะกว่าจะรู้ค่าอาจเป็นอย่างพี่ก็ได้ …คือไม่มีให้ได้สะสมหรือดูต่างหน้าเลยจ้ะ

  2. EdiTor (Post author)

    ยังไงพี่ Dome-doi ก็ช่วยเขียนเล่าเรื่องราวบางช่วงบางตอน เกี่ยวกับงานของพ่อพี่ให้ทุกคนได้ทราบบ้างก็จะดีนะครับ เพราะอย่างที่บอก ผมเองก็แปลกใจที่ไม่เคยให้ความสำคัญกับผลงานตีมีดของคุณปู่เลย จนวันที่ผมเห็นว่าคุณปู่เริ่มมีสุขภาพย่ำแย่ ผมจึงได้เกิดความรู้สึกหวงแหนขึ้น

  3. ไน้

    คือผมชอบมีดม้งมากเหมือนกัน

    เวลาไปตลาดมักไปดูร้านมีดแต่ไม่ซื้อหรอกครับ

    เพราะรู้ว่าคุณภาพมันสู้ของพ่อไม่ได้

    มีดของพ่อ หาก ลับ ดีๆละก็

    โกนหนวดได้เลยครับ

    ซามูไรเป็นรองครับ

    เทคนิคมันน่าจะอยู่ตรงตอนสุดท้ายมั้งที่เผาฝันมีดให้แดง

    แล้ว แชบ ๆ ลงในน้ำอะนะครับ

    ที่จริงผมอยากให้พ่อตีมีดคล้ายเป็นมีดประจำตัวให้ลูกชายทุกคนนะ

    แต่ว่าพ่อคงเห็นว่าเป็นวัยรุ่นอยู่มั่ง เลยยังไม่ทำให้

    ผมว่ามันเท่ออก

    ผมเห็นเพื่อนผมเขาใช้มีแบบไม่รักษา แบบ ว่า ฟันแบบไม่ยั้ง

    ซึ่งผมมองว่ามันผิดผิดมากด้วย

    เพราะคนม้งเราหากทำงานแล้วมีดบิ่นมันก็น่าอายแล้ว น้อๆๆๆ

  4. เคาะสนิม

    อนุรักษ์ไว้ครับพี่น้อง
    ดีดี

  5. hmoob toos xais

    ..ที่บ้านเราก็มีเหมือนกัน..แต่ส่วนมากจะอายุมากแล้วทั้งนั้น..น่าสงสารเวลาพวกเขาตีเหล็ก..ไม่รู้ทำไมคนรุ่นใหม่ไม่ชอบฝึกฝนทำมั่ง ชอบใช้อย่างเดียว(เราก้อเหมือนกัน)
    คุณโดมดอยมีเบอร์โทรศัพท์มั๊ยครับ..xav nrog koj tham ua si puas tau..

  6. Dome-doi

    hmoob toos xais ส่งเมล์เข้าไปใน domedoi@hmongasia.com แล้วจะบอกเบอร์ให้นะ เพราะไม่สะดวกจะให้ที่นี่

  7. ม้งคนหนึ่ง

    ที่บ้านปู่ก็ทำ แต่มารุ่นพ่อ รุ่นอา ไม่ใครทำเป็นสักคนเลย ถึงแม้จะเป็นผู้หญิงแต่ก็อยากเรียนรู้เรื่องพวกนี้อ่ะนะ

  8. xyum xyum

    เรามาตั้งชมรมมีดม้งกันดีมั้ยเนียะ เพราะว่าเราก็ชอบเหมือนกัน เพราะมีดม้งสารพัดประโยชน์ เป็นได้ตั้งแต่ สว่าน เสี่ยว เสียม มีด(ทั้งมีดลาบ มีดหั่น มีดตัด มีดหั่นกระดูก มีดโกน มีดปลอบผลไม้ ฯลฯ)
    มีดม้งก็มีหลายรูปทรง หรือหลายแบบ เช่น มีดหอบ (riam hmuv) , มีดที่มีด้านจับเป็นเหล็กด้วย (riam nplas)และอื่นๆ อีกตามแต่ช่างเชาจะออกแบบ แต่ที่เห็น ๆ ช่างจะมีแบบเป็นของตัวเอง และไม่ยอมไปตีแบบของคนอื่นๆด้วย ยังงัยก็ตีแต่แบบของตัวเอง และคนใช้หรือคนเห็นก็จะรู้ทันทีว่ามีดนั้นมาจากไหน ใครตี และคนรู้เรื่องมีดก็จะทายถูกด้วย เก่งเน๊อะ
    ส่วนมีดทั้วไป แค่ดูสวยเท่านั้นใช้งานไม่ได้เรื่องเลย ไม่คม บิ่นง่าย
    แค่นี้ก่อน
    จาก ประธานชมรมมีดม้ง

  9. minmin

    ปู่กับพ่อฉันก็ทำเหมือนกันนะทั้ง มีด, Qeej และอีกหลายๆอย่าง
    แต่ฉานไม่มีโอกาสได้อยู่ที่บ้านนอกสักเท่าไร เลยไม่ค่อยมีความรู้มาเล่าสู่กันฟัง

  10. EdiTor (Post author)

    คุณ xyum xyum ถ้ามีเวทีสำหรับการออกแสดงมีดม้ง ก็คงจะน่าสนใจไม่น้อยครับ ส่วนเรื่องแบบมีดนั้น คุณปู่บอกว่ามีดม้งดั้งเดิมนั้นจะมีลักษณะตามภาพ

    คุณ minmin มีโอกาสก็ถามไถ่มาเล่าสู่กันฟังบ้างนะครับ

  11. sonny

    search เรื่องมีดม้งดอยอินทนนท์ หลงมาถึงที่นี่ครับ
    พอดีเข้า web มีดของไทยหลาย web สนใจเรื่องแบบนี้
    ถ้ามีช่างม้งฝีมือดี ช่วยชี้แนะด้วยครับ ขอบคุณ

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *