ม้ง และโครงสร้างครอบครัวที่ซับซ้อน

หลายคนอาจจะรู้อยู่แล้ว เีพียงแต่ไม่ได้เอะใจ ถึงสภาพความซับซ้อนยุ่งเหยิง ภายใต้คำว่า “ครอบครัว” ของม้งเรา ที่ประกอบไปด้วยหลายๆ กรณีของความซับซ้อน ไม่ว่าจะเรื่องความเป็นครอบครัวใหญ่ การมีภรรยาหลายคน และแน่นอนว่าหนีไม่พ้นที่จะต้องพูดถึง เรื่อง การมีลูกหลายคน

จากที่เกริ่นมา ทุกคนอาจจะพอเห็นภาพกันบ้างแล้ว ว่าโครงสร้างครอบครัวของม้งเรามีสภาพเป็นอย่างไร ปู่ ย่า พ่อ แม่ แม่คนที่สอง แม่คนที่สาม ลูกของแม่คนที่หนึ่ง ลูกของแม่คนที่สอง ลูกของแม่คนที่สาม ลูกคนที่สองของแม่คนที่หนึ่ง ฯลฯ ซึ่งแน่นอนว่า นี่ไม่ใช่โครงสร้างหลักของครอบครัวม้ง (เดี๋ยวจะเข้าใจผิด คิดว่าผมกำลังสร้างทฤษฏี “โครงสร้างครอบครัวม้ง”) เพราะปัจจุบันม้งเราส่วนใหญ่ มีสภาพความเป็นครอบครัวเดี่ยวมากขึ้น และมีภรรยาคนเดียว แต่ก็ต้องยอมรับอีกนั่นแหละครับ ว่ายังมีครอบครัว ที่มีความซับซ้อนมากกว่าที่ผมได้กล่าวมาแล้วซะอีก

เริ่มกันด้วยความซับซ้อน ในลักษณะของความเป็นครอบครัวใหญ่ ผมจำได้ว่าตอนเด็ก อายุราวๆ 4 ขวบ ในบ้านจะประกอบไปด้วย คุณปู่ คุณย่า คุณพ่อ คุณแม่ คุณอา อาสะใภ้ และอาคนเล็กอีกสองคน พ่อกับแม่มีลูกด้วยกัน 6 คน ส่วนคุณอาและอาสะใภ้ มีลูกด้วยกัน 5 คน ซึ่งถือเป็นครอบครัวที่ใหญ่พอสมควร เมื่อผมมีอายุไ้ด้ประมาณ 6 ขวบ พ่อกับแม่ก็ได้แยกครอบครัวออกมา ปัจจุบันครอบครัวม้งในลักษณะที่ผมพูดถึง จะยังคงพบเห็นได้ทั่วไปในชุมชนม้งบางแห่ง สำหรับชุมชนม้งบางแห่ง แทบจะเป็นครอบครัวเดี่ยวกันหมดแล้ว

ความซับซ้อนที่ว่าด้วยเรื่อง “การมีภรรยาหลายคน” ผมเคยมีความเชื่อที่ว่า ม้งรุ่นใหม่จะไม่มีเรื่องนี้เกิดขึ้นอีก แต่เมื่อปี 2550 ผมได้มีโอกาสไปเที่ยวงานปีใหม่ที่ จ.ตาก เห็นชายหนุ่มหน้าตาดี แต่งกายภูมิฐาน อายุไม่น่าจะเกิน 27 ในมืออุ้มหนูน้อยคนหนึ่ง ส่วนมืออีกข้างก็จูงมือหนูน้อยอีกคน มีผู้หญิงเดินตามหลังสองคน ทั้งคู่อายุน่าจะน้อยกว่าผู้ชายอยู่หลายปี มาทราบจากเพื่อนในตอนหลังว่า ผู้หญิงทั้งคู่เป็นภรรยาของชายหนุ่มผู้นี้

สำหรับเรื่องการมีภรรยาหลายคนนั้น ไม่ต้องยกตัวอย่างไกลตัวครับ ขอยกตัวอย่างเพื่อนบ้านที่มีรั้วรอบขอบชิดให้ฟังกัน รั้วด้านซ้ายคือครอบครัวของคุณลุง ที่เคยมีภรรยาถึงสามคน แต่คนที่สองเสียชีวิตตั้งแต่ที่ผมยังตัวเล็กๆ ส่วนครอบครัวที่อยู่ติดรั้วหลังบ้านผม ลุงแกมีภรรยาสองคน (บ้านที่ถัดจากลุงคนนี้ก็มีภรรยาสองคน) และนี่ก็คือตัวอย่างที่ชัดเจน ในเรื่องของการมีภรรยาหลายคน ในสังคมม้งเรา .. ว่ายังมีอยู่

เรื่องสุดท้ายคือ จำนวนบุตร หรือการมีลูกมาก ที่จริงแล้วหากเรื่องนี้สามารถแยกออกจากความเป็นครอบครัวใหญ่ได้ การมีลูกมาก ก็ไม่ถือเป็นโครงสร้างที่ซับซ้อนแต่อย่างใด เพราะมีแค่ พ่อ แม่ และลูกหลายๆ คน แค่นั้นเอง แต่หากครอบครัวที่มีลูกหลายๆ คน อยู่รวมกันตั้งแต่สองครอบครัวขึ้นไป มันก็จะกลายเป็นความซับซ้อน ยุ่งเหยิง ขึ้นมาทันที

ในบางประเด็นของความซับซ้อนนี้ คือต้นตอของปัญหา ในสังคมม้งเรา และยังเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาในระยะยาว ของสังคมม้งเราอีกด้วย เราจะมาดูกันต่อในครั้งหน้า ว่าประเด็นใด มีผลต่อสังคมม้งเราอย่างไร