วิวัฒนาการภาษาม้ง เราต้องเรียนรู้ร่วมอนุรักษ์

ทุกๆ ชนชาติในโลกนี้ล้วนมีเอกลักษณ์อย่างหนึ่งเป็นของชาตินั้นๆ นั่นคือ ภาษา และภาษาม้งก็นับได้ว่าเป็นเอกลักษณ์ของชนชาติม้ง ภาษาม้งจึงมีความสำคัญ เพราะนอกจากจะใช้เป็นเครื่องมือในการสื่อสารสร้างความเข้าใจในสังคมกันเอง ภาษาก็ยังเป็นเครื่องมือแห่งการเรียนรู้สิ่งต่างๆ ที่ช่วยพัฒนาความคิด และนำไปสู่การถ่ายทอดวัฒนธรรมด้านต่างๆ และการที่พวกเราพูดภาษาม้งจึงเป็นสิ่งที่ทำให้รู้สึกว่าเป็นพวกเดียวกัน มีความผูกพันแน่นแฟ้นต่อกันในฐานะที่เป็นชาติเดียวกัน
แต่เนื่องจากสังคมม้งของเราต้องอยู่กระจัดกระจายตามประเทศต่างๆ ทั้งในแถบเอเชียและแถบตะวันตก จึงเป็นปัจจัยที่ทำให้สังคมม้งได้รับเอาวัฒนธรรมประเพณีต่างๆ ทำให้อนุชนรุ่นหลัง ต้องปรับต้วให้เข้ากับสังคมพื้นเมือง และอิทธิพลทางด้านภาษาของประเทศนั้นๆ ทำให้เกิดการยืมคำจากภาษาต่างๆ มาใช้ในภาษาม้งอย่างมากมาย ซึ่งมีผลกระทบกระเทือนต่อภาษาม้ง เป็นเหตุให้หลายคนไม่เห็นความสำคัญของภาษาท้องถิ่น ซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้การเรียนรู้ภาษาม้งลดลง และอยู่ในสถานการณ์ที่น่าวิตก

ชุมชนม้งในประเทศสหรัฐฯ กำลังเป็นห่วงว่าลูกหลานม้งไม่สนใจเรียนภาษาม้งของพวกเขา ซึ่งจะนำไปสู่การสูญเสียการใช้ภาษาม้ง และวัฒนธรรมของม้งอาจสูญหายตามมาในอนาคตได้ เพราะทุกวันนี้ เยาวชนม้งทั้งที่มาเติบโตหรือเกิดในสหรัฐฯ มีจำนวนมากที่ไม่สามารถอ่านออกหรือเขียนภาษาแม่ของตนได้

สิ่งที่ทำให้ผู้ปกครองเป็นห่วงว่าในอนาคต วัฒนธรรมม้งจะสูญหาย เพราะภาษาม้งเป็นวัฒนธรรมอย่างหนึ่งของสังคมม้ง และเป็นเครื่องมือที่สามารถแสดงให้เห็นวัฒนธรรมส่วนอื่นๆ ของคนม้งได้อีกมากมาย ช่วยให้เราสามารถศึกษาวัฒนธรรมตลอดจนเอกลักษณ์ของชนชาติม้งได้จากการศึกษาภาษาม้งนั้นเอง วัฒนธรรมที่ต้องใช้ภาษาม้งเป็นสื่อในการใช้และศึกษา ตัวอย่างเช่น หลู่ป้าหัว หลู่เต่า หลู่เจี้ย บทสวดคาถาต่างๆ บทเพลงในงานสมรส บทสวดในงานศพ และ ฯลฯ
ทั้งนี้ อาจส่งผลกระทบต่อธุรกิจและกิจการต่างๆ ที่ใช้ภาษาม้งเป็นเครื่องมือหลักในการสื่อสาร อย่างเช่น นิตยสาร เว็บไซต์ วิทยุ หนังละคร เพลง และรายการอื่นๆ กิจการเหล่านี้มีโอกาสต้องปิดลง ถ้าในอนาคตกลุ่มเป้าหมายไม่มีการใช้ภาษาม้งอีกต่อไป

คณะครูอาจารย์ ผู้ปกครอง และผู้นำชุมชนม้ง ในประเทศสหรัฐฯ ได้มีความพยายามส่งเสริมการใช้ภาษาม้ง ได้มีการวิวัฒนาการการเรียนการสอนภาษาของม้งเราให้ทันสมัยขึ้น มีการแต่งหนังสือเรียนภาษาม้ง เขียนพจนานุกรมภาษาอังกฤษ-ม้ง ทำโครงสร้างหลักไวยากรณ์ภาษาม้ง ให้คล้ายเหมือนภาษาอังกฤษ และมีการใช้กาลเวลาในภาษาม้ง หรือ Tense สิ่งเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของการวิวัฒนาการด้านภาษา เพื่อใช้ในการเรียนการสอนภาษาม้งแก่ลูกหลาน

ยังมีการนำเอาพยัญชนะตัวที่มักถูกลืม และไม่ค่อยได้ใช้กัน ถูกนำกลับมาใช้ให้มากขึ้น นั้นคือตัว G (G – giggaug อ่านว่า งอ – หงี่เหง่า) เพื่อให้มีพยัญชนะที่ออกเสียงคล้ายตัว ง – งู ในภาษาไทยหรือ คล้ายตัว –ng ในภาษาอังกฤษ ทั้งนี้ก็เพื่อรักษาไว้และเพื่อความสะดวกในการเขียนคำศัพท์ต่างๆ ให้มากขึ้น โดยมากพยัญชนะตัว G จะพบในการใช้กับประโยคในภาษาม้งที่ว่า (Tsov sib tom quaj giggaug อ่านว่า จ๋อซิ๊ต่อกั้วหงี่เหง่า)

นอกจากนี้ แต่เดิมที่ภาษาม้งเป็นภาษาที่ออกเสียงคำโดดๆ มีพยางค์เดียวเป็นส่วนมาก ได้มีการนำเอาคำศัพท์โดดๆ มาร่วมกันเพื่อให้เกิดเป็นคำศัพท์ใหม่ที่มีมากกว่าหนึ่งพยางค์ เช่น dabneeg แปลว่า นิทาน, tebchaws แปลว่า ประเทศ, nomtswv แปลว่า รัฐบาล, txawjntse แปลว่า ฉลาด อย่างนี้เป็นต้น
ชุมชนม้งยังมีการจัดตั้งโครงการอนุรักษ์และโครงการสอนภาษาม้งตามเมืองต่างๆที่มีพี่น้องม้งอาศัยอยู่ โครงการเหล่านี้ได้รับความร่วมมือพอสมควรทั้งจากภาครัฐ โรงเรียน และองค์กรของสังคมม้ง โดยทั่วไปแล้ว โรงเรียนประถมและมัธยมศึกษาที่มีนักเรียนม้งเข้าศึกษาจำนวนมาก จะเปิดภาควิชาภาษาม้ง ทำการสอนโดยอาจารย์ม้ง โดยมากจะเปิดสอนหลังเลิกเรียนและช่วงหยุดพักเรียนซัมเมอร์

นอกจากนี้ ยังมีหลายวิทยาลัยและมหาวิทยาลัยในรัฐแคลิฟอร์เนีย, รัฐมินนิโซตา, และ รัฐวิสคอนซิน ที่เปิดสอนวิชาภาษาม้งให้กับนักศึกษาที่สนใจ โดยเฉพาะเหล่านักศึกษาม้ง การเรียนการสอนวิชาภาษาม้งในระดับอุดมศึกษา ส่วนใหญ่จะมีสามขั้น คือ ขั้นเริ่มต้น ขั้นกลาง และ ขั้นสูง แต่ละวิชาโดยมากจะมี 2-4 หน่วยกิต และค่าหน่วยกิตเริ่มที่ประมาณ $130-$320 เหรียญ

วิชาภาษาม้งที่ช่วยให้ผู้ศึกษาได้ร่ำเรียนประวัติของภาษานี้ ตลอดจนการเริ่มเรียนทีละขั้นจากการอ่านออกเสียงที่ถูกต้อง เขียนคำศัพท์และเข้าใจความหมาย ร่วมทั้งนักศึกษายังมีโอกาสเรียนการเขียนเรียงความเป็นภาษาม้ง แต่งนิทานม้ง แต่งกลอน แต่งบทกวี เช่น หลู่ป้าหัว หลู่เต่า หลู่เจี้ย ถ้าเรียนจบและผ่านหลักสูตรทั้งสามระดับ นักศึกษาม้งก็จะสามารถใช้ภาษาม้งได้คล่อง และยังได้รับใบประกาศนียบัตรจากมหาวิทยาลัยนั้นๆ ช่วยเพิ่มโอกาสให้พวกเขาเป็นบุคลากรที่ชำนาญในด้านภาษาม้ง และเพื่อโอกาสในการทำงานที่เกี่ยวกับด้านภาษา โดยเฉพาะด้านภาษาม้ง

เมื่อเร็วๆนี้ ที่เมืองเฟรสโน รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐฯ ก็ได้มีโครงการอนุรักษ์ภาษาม้ง ที่เป็นการร่วมมือระหว่างชุมชนคนม้งในสหรัฐฯกับบริษัทไมโครซอฟท์ เพื่อทำการบรรจุภาษาม้งเข้าสู่โปรแกรมระบบการแปลภาษาทางออนไลน์ของไมโครซอฟท์ (ดูได้ที่ http://www.microsofttranslator.com/ – EdiTor) ซึ่งมีภาษาม้งเป็นภาษาอันดับที่ 38 และ ณ เวลานี้ อาสาสมัครชาวม้งก็ได้ร่วมกันพิมพ์คำเข้าไปในระบบมากกว่าสี่หมื่นคำแล้ว

โครงการนี้ช่วยให้ภาษาม้งสามารถแปลภาษาอื่นๆ ได้ถึง 37 ภาษาในระบบนี้ และก็มีภาษาของประเทศในแถบเอเชียที่มีอยู่ในระบบ เช่น ภาษาไทย, จีน, เวียดนาม, ญี่ปุ่ญ, เกาหลี, ฮินดู, และ อินโดนีเซีย นับได้ว่าภาษาม้ง เป็นภาษาแรกของชนชาติที่ยังไม่มีประเทศ ที่ได้นำเข้าไปในระบบการแปลครั้งนี้ จากสาเหตุที่ภาษาของม้งเราใช้ตัวอักษรโรมัน ช่วยให้ง่ายต่อการใช้โปรแกรมแปลภาษาครั้งนี้ด้วย

ความพยายามเหล่านี้จะช่วยให้ลูกหลานม้งตระหนักถึงคุณค่า ความสำคัญ และหันมาสนใจภาษาแม่ของพวกเขาให้มากขึ้นได้หรือไม่ คำตอบอยู่ที่พวกเราทุกคน ว่าอยากเห็นวัฒนธรรมม้งเดินไปทิศทางใดในอนาคต วัฒนธรรมม้งจะทยอยล่มสลายหรือยั่งยืนคงอยู่ หัวใจหลักที่จะมาช่วยส่งเสริม คือ ภาษาม้ง ดังนั้น การอนุรักษ์ภาษาม้งจึงเป็นหน้าที่ของลูกหลานม้งทุกคน

แต่สิ่งที่กำลังท้าทายสังคมม้ง คือทำอย่างไรให้ลูกหลานม้งสามารถเรียนรู้ภาษาราชการของประเทศนั้นๆ อย่างมีประสิทธิภาพ และยังคงรักษาภาษาม้งไว้ได้ต่อไปอย่างมั่นคง…