เรื่องเล่าแหล่งน้ำ

จะดีแค่ไหนถ้าเรามีแหล่งน้ำธรรมชาติอยู่ใกล้บ้าน และเราสามารถใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำได้อย่างเต็มที่ ไม่ว่าจะโดยทางตรง หรือโดยทางอ้อม

จากหัวข้อเรื่อง “น้ำคือชีวิต ม้งเราคิดอย่างนั้นหรือไม่” และเรื่อง “ภัยแล้ง และแหล่งน้ำในชุมชน” จึงเป็นที่มาของเรื่องราวที่จะนำเสนอในวันนี้ เพราะช่วงที่มีโอกาสกลับไปพักรักษาตัวอยู่ต่างจังหวัด ผมเองได้มีโอกาสทำกิจกรรมกับเด็กๆ แถวบ้าน นั่นคือการตกปลาที่อ่างเก็บน้ำแถวบ้าน

จากการที่ได้มีโอกาสตกปลาร่วมกับพวกเด็กๆ ทำให้หวนคิดถึงอดีตเมื่อครั้งที่ยังเด็ก ..

ตอนนั้นจำได้ว่าบางวันผมและเพื่อนๆ จะตื่นนอนแต่เช้าเพื่อรีบไปตกปลาริมอ่างเก็บน้ำ ตกปลาอยู่ได้ประมาณชั่วโมงนึงจึงกลับมาบ้าน (ไม่อาบน้ำ) แต่งตัวไปโรงเรียน พอเลิกเรียนกลับมาถ้าไม่ติดหนังจีนกำลังภายใน เราก็จะต้องรีบคว้าคันเบ็ดตรงไปยังอ่างเก็บน้ำอีก

hmong-boy-fisherman
ลูกใครหว่า? ตกได้ปลาดุกตัวใหญ่ ..EdiTor มองตาปริบๆ อยู่ข้างๆ

การตกปลาจึงถือเป็นกิจกรรมยามเด็กอย่างหนึ่งที่ทำอยู่เป็นประจำ โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนไปจนถึงช่วงฤดูหนาว ปลากินดีนักแล ..ตกปลายามเช้าที่หมอกลง ได้บรรยากาศสุดๆ (ว่าแล้วก็คิดถึง คนเล่นหมอก นะ)

ที่เกริ่นกันมาก็เพื่อจะนำทุกคนเข้าสู่ประเด็นที่ว่า ประโยชน์ของน้ำใช่ว่าจะมีไว้แค่เพียง ดื่ม กิน หาปลา ทำการเกษตร เท่านั้น หากแต่ประโยชน์สูงสุดที่ชุมชนนั้นๆ จะได้รับจากแหล่งน้ำกลับเป็น ประสบการณ์ ซึ่งก็หมายรวมถึงทุกสิ่งทุกอย่างที่ชุมชนนั้นๆ ได้เกี่ยวข้องกับแหล่งน้ำนั่นเอง ..จนอาจเรียกได้ว่า แหล่งน้ำคือจิตวิญญาณของชุมชน

ผมเคยสอบถามคุณลุงหมู่บ้านม้งแห่งหนึ่ง แกบอกว่าลำห้วย (ที่แห้งขอด) ที่อยู่ใกล้กับหมู่บ้านนั้นเมื่อก่อนเคยเป็นลำธารสายใหญ่ โดยเฉพาะช่วงหน้าฝนอย่างนี้น้ำจะเชี่ยวกรากและจะไม่มีใครข้ามมันได้ ลุงแกเล่าว่ามีอยู่ครั้งหนึ่งลุงแกข้ามลำธารแห่งนี้ในช่วงเช้า เพื่อไปยิงนกยิงกระรอก ครั้นพอช่วงสายๆ มีฝนตกลุงแกเลยรีบกลับเพราะกลัวจะข้ามลำธารไม่ได้ และมันก็เป็นอย่างที่ลุงแกคิด เพราะเมื่อลุงแกเดินมาถึงลำธารน้ำก็ขึ้นสูงเสียแล้ว หนำซ้ำมันยังเชี่ยวกรากอีกด้วย ลุงแกบอกว่าต้องเดินลัดเลาะหลายร้อยเมตรกว่าจะหาจุดข้ามได้

ลุงแกยังเล่าให้ฟังอีกว่า ในลำธารยังเต็มไปด้วยฝูงปลาน้อยใหญ่ ตอนนั้นหมู่บ้านแห่งนี้ยังเป็นแค่ชุมชนเล็กๆ ลำธารนี้จึงเป็นแหล่งหาอาหารที่สำคัญของคนในหมู่บ้าน ..แกบอกว่าตอนนั้นปลาตัวเท่าขาก็ยังมี บ๊ะเจ้า

ตอนที่แกเล่าเรื่องนี้ให้ผมฟัง ผมสังเกตุเห็นแววตาสีหน้าของแกดูมีชีวิตชีวามาก แกเล่าด้วยความตื่นเต้นเหมือนเรื่องเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวานนี้เอง แต่ในขณะเดียวกันแกก็มีสีหน้าเศร้าหมองเพราะความเสียดาย เพราะในวันนี้ลำธารใหญ่ที่แกพูดถึงก็คือลำห้วยที่แห้งขอดอยู่ข้างหมู่บ้านนั่นเอง ..ลุงแกกล่าวทิ้งท้าย “วันนี้ก็อย่างที่เห็นนี่แหละ..”

หลายคนคงคิดว่า เฮ้ย จะพูดเรื่องปลูกป่า อนุรักษ์ป่า อีกแล้วเหรอ? จะตอกย้ำม้ง อีกแล้วเหรอ?

ก็ขอบอกตรงนี้ว่าไม่ครับ ในหัวข้อนี้ผมจะไม่พูดเรื่องปลูกป่า อนุรักษ์ป่า แค่อยากกระตุกต่อมสำนึกของชุมชน ทั้งที่มีแหล่งน้ำและเคยมีแหล่งน้ำ ว่าจริงหรือไม่ที่แหล่งน้ำใกล้ชุมชนของท่านเคยให้ประสบการณ์ที่ดีกับท่าน และท่านมีความทรงจำที่ดีๆ กับแหล่งน้ำนั้น ..เคยว่ายน้ำกับคนที่ตัวเองรัก ตอบอย่างนี้ก็ไม่ผิดนะ

เอาเป็นว่าถ้าคำตอบคือ คุณเคยได้รับประสบการณ์ดีๆ คำถามต่อมาคือ แล้วคุณอยากให้ประสบการณ์ดีๆ ตรงนั้นเกิดขึ้นกับลูกหลานของท่านสืบต่อไปหรือไม่? อย่างไร?