ไม่มีแล้ว อิสระชน คนม้ง

ม้งเรามักจะถูกนิยาม? หรือจำกัดความไว้ว่าเป็น “อิสระชน หรือคนรักอิสระ”? ที่อาศัยอยู่ตามป่าเขา? ไม่ต้องมีเรื่องระเบียบสังคมอะไรมากมายมาคอยกวนใจ? จะมีก็แต่ขนบธรรมเนียม? และจารีตระหว่างคนม้งด้วยกันเท่านั้น

แต่ในความรู้สึกที่ว่า “อิสระ” นั้น? เรายังคงต้องอยู่ภายใต้กฎเกณฑ์? และกฎหมายของประเทศอยู่ดี? เพียงแต่เมื่อก่อนพี่น้องม้งเราส่วนใหญ๋? ยังอยู่แยกจากสังคมอื่น? จึงไม่ได้มีความรู้สึก? หรือกระตือรือร้นในเรื่องของกฎหมาย? ซึ่งเป็นกฎระเบียบใหญ่ของประเทศ

เมื่อเวลาผ่านไป? พี่น้องม้งเราเริ่มเข้าใจบทบาทของตัวเองในสังคมมากขึ้น? จึงต้องรับผิดชอบต่อสังคมมากขึ้น? จึงหนีไม่พ้นที่พี่น้องม้งเรา? ต้องได้ร่วมปฏิบัติตามกฎหมายของบ้านเมือง? เพื่อความเป็นระเบียบ และความสงบสุขโดยรวมของประเทศ?

แม้ไม่อาจทำไร่เลื่อนลอย? ไม่อาจมีชีวิตที่อิสระเหมือนดั่งแต่ก่อน? แต่ทุกวันนี้สิ่งที่เราได้? สิ่งที่กฎหมายให้เรา คือ อำนาจปกครองประเทศ แห่งนี้ (ผ่านการเลือกตั้ง และถอดถอน)?.. และเรายังคงมีอิสระอย่างเหลือเฟือ? ภายใต้ข้อบังคับ และกฎหมายของประเทศประชาธิปไตย?