ในวันสบายๆ ผมได้มีโอกาสนัดพบกับเพื่อนม้งคนหนึ่ง เราได้พูดคุยกันเรื่องทั่วไป เพื่อนม้งคนนี้ได้เล่าเหตุการณ์เกี่ยวกับความเชื่อหนึ่ง ของม้งเราให้ฟัง เห็นว่าน่าสนใจเลยขอนำมาเล่าสู่กันฟัง
มันเป็นเรื่องราวความเชื่อตามหัวเรื่องเลย เพื่อนเค้าเล่าว่าสมัยที่พี่สาวยังเรียนอยู่ชั้น ม.ปลาย ซึ่งถือว่าโตแล้ว แต่ในบางครั้งพี่สาวยังฉี่ (เพื่อภาพที่คมชัด จึงขออนุญาตใช้คำนี้) รดที่นอนอยู่ ทั้งๆ ที่พี่สาวก็มีสุขภาพร่างกายที่ปกติ ไม่ได้มีโรคภัยไข้เจ็บแต่อย่างใด
หลังจากที่พี่สาวมีอาการอย่างนี้ได้พักใหญ่ (แต่ไม่ได้เป็นบ่อย) สุดท้ายแล้วพี่สาวของเพื่อนคนนี้ก็ตัดสินใจเล่าเรื่องนี้ให้แม่ฟัง เมื่อเล่าให้แม่ฟังเสร็จ แม่ก็แค่บอกว่ามันเป็นความบกพร่องทางวิญญาณ วิธีแก้นั้นทำได้ไม่ยาก แค่ทำพิธีสู่ขวัญด้วยไก่สักตัวเดี๋ยวก็หาย
และมันก็เป็นอย่างที่แม่เพื่อนคนนี้บอก หลังจากที่มีการสู่ขวัญแล้ว พี่สาวเพื่อนคนนี้ก็ไม่ฉี่รดที่นอนอีกเลย นับแต่นั้นเป็นต้นมา .. สิบปีผ่านไป (จบ)
ถ้าใครประสบกับเรื่องนี้อยู่ ก็ไม่ต้องอายครับบอกมาเลย … เอ้ย ปรึกษากับพ่อหรือแม่ที่บ้านเลย เพราะวิธีแก้ไขนั้นไม่ได้ยุ่งยากอะไร [...]

สังคมม้งถือเป็นสังคมที่ไม่ใหญ่ (เล็ก) เราจึงสังเกตุอะไรต่อมิอะไรได้ไม่ยาก ไม่ว่าจะเป็นชีวิตความเป็นอยู่ ความเปลี่ยนแปลงต่างๆ หรือลักษณะนิสัยใจคอของคนในสังคม
ที่ผ่านมาเราหลายคนอาจมีความรู้สึกว่า ม้งเราเป็นผู้ถูกกระทำจากสังคมอื่น ม้งเราถูกตราหน้าในเรื่องไม่ดีไม่งาม แม้คนที่ทำสิ่งเหล่านั้นจะมีเพียงบางส่วนเท่านั้นก็ตาม อย่างเช่น เรื่องของยาเสพติด การตัดไม้ทำลายป่า
ความรู้สึกที่โดนสังคมอื่นตีตราว่าไม่ดี จนนำไปสู่ความรู้สึกของการถูกแบ่งแยกทางเชื้อชาติ (ซึ่งเราอาจคิดไปเอง) ดังนั้นเราลองมาดูกันว่า เมื่อสังคมอื่นมองเราด้วยสายตาที่แบ่งแยก (ซึ่งเราอาจคิดไปเอง) แล้วทำให้ม้งเรารู้สึกแย่ บางคนก็แค่น้อยเนื้อต่ำใจ แต่บางคนก็ถึงกับรู้สึกอับอายไปเลย (ทำไม่ทำก็อายไว้ก่อน) แล้วถ้าเรามาแบ่งแยกกันเองล่ะ เรารู้สึกอะไรไหม ?
แล้วถ้าเรามาแบ่งแยกกันเองล่ะ … ประโยคนี้ไม่ใช่ประโยคสมมติ แต่ผมกำลังจะพูดถึงสิ่งที่เกิดขึ้นอยู่จริงในสังคมม้งเรา ที่ว่าด้วยเรื่องการแบ่งแยก แล้วเราจะเห็นได้ว่าม้งเราเองยังรังเกียจกันเอง และไม่ใช่การรังเกียจ แบ่งแยกแบบธรรมดา หากแต่เป็นการแบ่งแยกแบบลุ่มลึก จนถึงหน่วยย่อยสุดของสังคมเลยก็ว่าได้
ม้งในไทยถูกแบ่งไว้หลักๆ คือ ม้งขาว และม้งเขียว [...]

ช่วงสัปดาห์นี้ถ้าทุกคนติดตามข่าว ไม่ว่าจะทางโทรทัศน์หรือว่าทางหนังสือพิมพ์ จะเห็นได้ว่ามีข่าวม้งเราขึ้นอยู่สองสามข่าว และคงไม่ต้องบอกว่าเป็นคดีเกี่ยวกับอะไรบ้าง ก็มีอยู่เรื่องเดียวแหละครับ แต่ในบทความนี้ผมจะไม่ขอลงลึกเพื่อตอกย้ำกับเรื่องเดิมๆ ที่พวกเราเคยได้พูดคุยกันในนี้ไปแล้วหลายรอบ
สิ่งที่ต้องการพูดถึงในครั้งนี้คือ กรณีของการระบุเชื้อชาติของผู้ที่ถูกจับกุมได้ ว่าเป็นชาวม้งหรือไม่ ทั้งนี้เนื่องมาจากการที่ผมได้เห็นข่าวหนึ่ง ที่ออกทั้งทางวิทยุและโทรทัศน์ และไม่ใช่ออกวันเดียวจบ แต่เห็นมีการออกซ้ำๆ อยู่ถึงสองวัน ที่สำคัญคือผมเชื่อได้ว่าผู้ที่ถูกจับกุมได้ครั้งนี้เป็นชาวม้ง แต่ในเนื้อข่าวกลับไม่มีการระบุคำว่าม้งเลย แม้แต่แอะเดียว
ก่อนจะเข้าเรื่องคงต้องได้เคลียร์กันก่อนว่า เหตุใดผมถึงเชื่อได้ว่าเป็นชาวม้ง ที่ผมเชื่อเช่นนั้นเพราะว่าที่อยู่ของผู้ที่ถูกจับตามที่ระบุในข่าว เป็นหมู่บ้านม้งแห่งหนึ่งใน จ.ตาก เมื่อสังเกตจากนามสกุลจึงไม่น่าจะเป็นอื่นไปได้ …ม้งแน่ๆ แหละ
ตามข่าวยังระบุด้วยว่าเป็นการจับกุมล็อดใหญ่สุดในรอบปี แต่กลับไม่มีการระบุคำว่า “ชาวม้ง” เหมือนเช่นทุกครั้ง จนเป็นที่ผิดสังเกตุ (ผมเองก็ลุ้นอยู่ว่าจะมีคำว่าม้งหรือไม่) หากจะมองง่ายๆ อาจเป็นเพราะตัวเลขของกลางที่มีจำนวนมาก จึงทำให้เหล่านักข่าวเน้นขายตัวเลขมากกว่าขายความเป็นเชื้อชาติ
ถ้าจะมองในลักษณะนั้นก็มีความเป็นไปได้ แต่การรายงานข่าว [...]