ฉันช่างบังเอิญอยู่ตลอดหลายครั้งโดยไม่เจตนา หรือตั้งใจในเหตุการณ์ที่เกิดเฉพาะหน้าและจำต้องช่วยเหลือพวกเขาจนสุดความสามารถที่ฉันมี เช่นเหตุการณ์ที่เขียนให้ผู้อ่านได้อ่านต่อไปนี้ คือ ฉันได้รับคำสั่งจากเจ้านายของฉันให้หาข้อมูลเกี่ยวกับชาวม้งลาวที่อพยพเข้ามาอาศัยอยู่บ้านห้วยน้ำขาว อ.เขาค้อ ในวันที่ 5 กรกฎาคม 2548 เพื่อเสนอต่อนายใหญ่อีกชั้นหนึ่ง โดยไม่ทราบมาก่อนว่าวันดังกล่าวฝ่ายปกครองได้ผลักดันให้ผู้อพยพออกจากพื้นที่ที่เขาอยู่ ซึ่งเป็นไร่นาของชาวบ้านห้วยน้ำขาว มิเช่นนั้นตำรวจจะเข้าจับกุมเจ้าของที่ทำกิน ฐานให้ที่พักพิงแก่คนต่างด้าว ที่เข้าเมืองอย่างผิดกฎหมาย
ภาพขณะที่ฉันรับหนังร้องทุกข์คลิกเืพื่อชมภาพใหญ่
ผู้อพยพจึงเริ่มออกจากที่พัก มาอยู่ข้างถนนระหว่าง โรงเรียนบ้านห้วยน้ำขาวยาวออกนอกหมู่บ้านเป็นระยะทาง กว่า 1 กิโลเมตร โดยไร้ซึ่งที่พัก น้ำ อาหาร ทำให้ลูกเด็กเล็กแดง สตรี เยาวชน คนชรา ต้องออกมารอความตายข้างถนน ไม่มีหน่วยงานใดเข้ามาให้การดูแล หรือแนะนำว่าควรจะทำอย่างไรต่อไป เมื่อฉันเข้าไปถึงเวลาประมาณ 9 นาฬิกาเศษ ผู้คนจำนวนมากในมือพวกเขาถือดอกไม้ป่าเท่าที่จะหาได้ เทียน ธูป มานั่งรอกราบเจ้านายที่จะช่วยพวกเขาได้ไม่ทราบว่าเจ้านายคนนั้นเป็นใคร หรืออาจไม่มีเลย เพราะฉันเห็นแต่รถสายตรวจที่นานๆ จะเวียนมาสักครั้ง แต่ไม่มีระดับที่จะได้ชื่อว่าเจ้านายมาสักคนเลย
ฉันตัดสินใจออกไปพบพวกเขา เมื่อเขารู้ว่าฉัน คือ ฉัน พวกเขาหมอบลงกับพื้นทั้งหมดดังในภาพ [...]

ปัญหาสังคมในชุมชนม้งมีมากมาย ฉันถามตัวเองเสมอว่าปัญหาที่เขามาปรึกษา และขอความช่วยเหลือ ฉันทำได้หรือ…..แม้ทำไม่ได้ แต่ฉันไม่เคยปฏิเสธใครเลย เพราะฉันสงสารเขากว่าที่เขาจะเอ่ยปากขอให้เราช่วยก็คือสุดความสามารถของเขาแล้ว หากเราไม่ยื่นมือช่วย เขาต้องทำอย่างไรต่อไป ช่วยได้หรือไม่ หากเราช่วยแล้วไม่ได้ก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่หากไม่ช่วย…คงไม่ใช่คนชื่อโดมดอยแน่
เช่นเรื่องนี้….มีน้องชื่อนางกันยารัตน์ อายุ 20 ปี มาหาดิฉันนั้น เธอกำลังท้องได้ 8 เดือน และยังมีลูกชายอายุประมาณ 2 ขวบเศษ มาด้วย 1 คน โดยเธอแจ้งว่าถูกสามีทำร้ายเพราะเป็นบ้าจากการเสพติดยาบ้า ญาติทางสามีก็ไม่สามารถช่วยเธอได้ เธอจึงหยิบยืมเงินเพื่อเป็นค่ารถเดินทางมาหาแม่เธอที่หมู่บ้านอีกจังหวัดหนึ่ง พร้อมบุตรชายเพื่อมาตายเอาดาบหน้า แต่เมื่อมาถึง ก็ถูกปฏิเสธจากแม่และพี่ชาย เพราะเธอท้องกำลังจะคลอด ไม่สามารถเข้าบ้านแม่ได้เพราะจะผิดผีบ้านผีเรือน เธอได้แต่นอนนอกบ้านที่มีอากาศแสนหนาวเหน็บกับลูกจนรุ่งเช้า
เด็กน้อยทั้งสองจะมีอนาคตที่ดีต่อไป
เธอจึงตัดสินใจมาหาดิฉันเพื่อให้หางานให้ทำจนกว่าจะคลอด และหากใครต้องการลูกของเธอ เธอก็ยินดียกให้ เพราะเธอไม่สามารถเลี้ยงได้ และเธอคงไม่กลับไปบ้านแม่ของเธออีก หรือแม้แต่บ้านสามี ซึ่งได้ข่าวว่าสามีกำลังมีอาการคลั่งหนัก [...]

ฉันมักถูกเรียกให้ไปเป็นผู้ไกล่เกลี่ยคดีความกรณีพี่น้องชาวม้งถูกจับ เนื่องจากไม่มีบัตรประชาชน ขับรถโดยไม่มีใบขับขี่ รวมถึงออกนอกพื้นที่ควบคุม ทั้งจากเจ้าหน้าที่ตำรวจและพี่น้องม้งเองบ่อยมาก และได้รับการร้องเรียนจากเยาวชนม้งว่า พ่อแม่ลงมามอบตัวเป็นผู้ร่วมพัฒนาชาติไทยก่อนหน้า ซึ่งได้รับสัญชาติเรียบร้อยแล้ว แต่พวกตนลงมามอบตัวทีหลังไม่สามารถมีสัญชาติได้ ซึ่งรวมถึงส่วนหนึ่งที่มีบัตรบุคคลพื้นที่สูงมาเป็นเวลานานแล้วยังไม่สามารถขอสัญชาติได้ ทำให้ไม่สามารถขอมีใบขับขี่ได้ แต่ต้องเดินทางเข้าเมือง และถูกจับ - ปรับเป็นประจำ บางคนมีใบเสร็จปรับนับหลายสิบใบ ยามเจ็บป่วยไม่มีสิทธิรักษาพยาบาลฟรีเช่นคนอื่น ฉันจึงทำหนังสือไปยังกรมการปกครองในนามของพวกเขา แต่ไม่ได้รับการตอบกลับว่าทางกรมการปกครองจะมีแนวทางอย่างไร
ภาพเจ้าหน้าที่อำเภอพบปะกับชาวม้ง
ปัญหาเดิม ๆ ยังมีเป็นรายวันจนบางคนมีหลักฐานที่ฉันคิดว่าสมควรได้รับสัญชาติ ฉันพาเขาไปหาปลัดอำเภอ และพูดถึงความจำเป็น เพราะเด็กกำลังศึกษาระดับ ม.ปลาย ต้องไปเรียนต่อ กลัวเด็กไร้สัญชาติจะไม่ได้รับสิทธิในด้านการศึกษา ปลัดอำเภอตะคอกฉันว่า “คุณเป็นพวก NGO หรือไง…” ฉันงงว่าต้อง NGO หรือ ถึงจะเอื้อมมือเข้าช่วยเหลือประชาชนได้ หากฉันไม่ใช่…ฉันไม่มีสิทธิยื่นมือช่วยใช่ไหม…. แต่ฉันทนไม่ได้ที่เห็นพวกเขาไร้สิทธิไร้เสียง ฉันตัดสินใจพาตัวแทนชาวบ้านเข้าพบนายอำเภอ ซึ่งขณะนั้น คือ ท่านนิธิพัฒน์ เสนาะดนตรี หลังเจรจาแล้วนายอำเภอได้นัดขึ้นไปพบประชาชนในเวลาต่อมา ร่วมกับฉันและเจ้าหน้าที่จากศูนย์พัฒนาและสงเคราะห์ชาวเขา คือพี่ก่อเกียรติ [...]