ม้งเราจะนิยามตัวเองอย่างไรดี ชนกลุ่มน้อย ชาวเขา ชาวดอย คนชนเผ่า ฯลฯ อย่างไรก็ตาม ขอให้ทุกคนลืมเรื่องนี้ไปก่อน เพราะการนิยาม หรือให้ความหมายในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง มักจะถูกกระทำจากภายนอก ม้งเราก็เช่นเดียวกัน เหมือนกับพี่น้องชนเผ่าอีกหลายๆ ชนเผ่า คือเราถูกนิยามจากสังคมภายนอก ..เพราะถ้าเป็นคนชนเผ่าด้วยกันเอง อย่างเช่นม้งเรา เราก็แค่เรียกตัวเองว่า “ม้ง”

ที่จริงแล้วไม่สำคัญเลย กับคำว่า ชนกลุ่มน้อย ชาวเขา ชาวดอย สิ่งสำคัญคือ เมื่อเราอยู่ร่วมกันในสังคมแล้ว เราให้เกียร์ติซึ่งกันและกัน บนแนวคิดที่ว่า “คนทุกคนย่อมมีคุณค่าความเป็นมนุษย์เท่าเทียมกัน” อย่างเพียงพอหรือไม่

หากคนในสังคมอยู่ร่วมกันด้วยการให้เกียร์ติซึ่งกันและกัน ไม่ดูหมิ่นดูแคลน หรือเหยียดหยามกัน ผู้คนในสังคมนั้นก็ย่อมที่จะอยู่ร่วมกันอย่างสงบ และมีความสุข สมดังที่ทุกผู้คนปรารถนา

“คุณค่าความเป็นคน” กลายเป็นวาทะกรรมอันสวยหรู ที่เมื่อใดก็ตามใครมีโอกาสก็มักจะรีบหยิบยกขึ้นมาใช้ เช่นเดียวกับคำว่า “แตกต่าง แต่ไม่แตกแยก” แต่จะมีสักกี่คนที่หมายความตามนั้นจริงๆ ..หรือมีจิตสำนึกที่จะทำให้คำพูดเหล่านั้นกลายเป็นความจริง

เมื่อวันศุกร์ ที่ 2 กรกฎาคม ที่ผ่านมา หากใครเป็นคนในพื้นที่ตำบลเข็กน้อย ก็คงจะได้รับทราบข่าวกันไปบ้างแล้ว เกี่ยวกับกรณีที่ชาวบ้านตำบลเข็กน้อย ได้เดินทางไปยังสถานีวิทยุกระจายเสียง 921 หน่วยบัญชาการทหารพัฒนา กองบัญชาการกองทัพไทย อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์ เนื่องจากไม่พอใจที่เจ้าหน้าที่ระดับสูงท่านหนึ่ง ของหน่วยงานดังกล่าว ที่ได้พูดจาสบประมาทในเชิงเหยียดหยาม (เหยียดเชื้อชาติ) คนบนพื้นที่สูง ซึ่งนั่นหมายรวมถึงคนม้งในตำบลเข็กน้อยด้วย

ชาวม้งตำบลเข็กน้อยเดินทางไปครั้งนั้น ก็เพื่อที่จะทวงถามความจริง และให้เจ้าหน้าที่คนดังกล่าวแสดงความรับผิดชอบต่อคำพูดของตนเอง ซึ่งประโยคที่เจ้าหน้าที่ท่านนี้ได้พูดออกไป และสร้างความไม่พอใจให้กับชาวม้งตำบลเข็กน้อย คือ

“..เสียดายที่เกิดบนพื้นที่สูง แต่ตระกูลต่ำ..”

ซึ่งประโยคนี้ เป็นการพูดระหว่างที่ตำหนิเจ้าหน้าที่ใต้บังคับบัญชาคนหนึ่ง และเจ้าหน้าที่ใต้บังคับบัญชาคนนี้เป็นชาวไทยภูเขาเผ่าม้ง ..จากประโยคดังกล่าวทำให้เห็นได้ว่า เจ้าหน้าที่ระดับสูงท่านนี้ มีเจตนาพูดสบประมาทในเชิงเหยียดหยามอย่างเห็นได้ชัด (เท่าที่ทราบเรื่องที่ตำหนิเจ้าหน้าที่ม้งคนนี้ ก็เป็นแค่การเมืองในที่ทำงาน)

เมื่อเกิดเรื่องเช่นนี้ขึ้น ชาวม้งตำบลเข็กน้อยนิ่งเฉยไม่ได้ จึงได้รวมตัวกันเดินทางมาเพื่อทวงถาม และให้เจ้าหน้าที่ระดับสูงท่านนั้นแสดงความรับผิดชอบ พร้อมกับมาให้กำลังใจเจ้าหน้าทีี่ม้งคนดังกล่าว เพราะเจ้าหน้าที่ม้งคนนี้คอยให้ความช่วยเหลือกับชาวม้งมาโดยตลอด อีกทั้งยังเป็นนักจัดรายการวิทยุอีกด้วย ..งานมวลชนบนพื้นที่สูง ถ้าไม่ใช้คนบนพื้นที่สูงทำ แล้วจะใช้ให้ใครทำ (อย่างเข้าใจ)

ก็ขอเป็นกำลังใจให้กับเจ้าหน้าที่ม้งคนดังกล่าว รวมถึงพี่น้องม้งที่ทำงานรับราชการทุกคน เพราะเราทราบดีว่าในระบบราชการไทย ชาวเขาอย่างเราต้องต่อสู้อย่างหนักเท่านั้น จึงจะได้พื้นที่สักตารางนิ้วเอาไว้ยืน !

กรณีนี้อาจเป็นวิกฤติของเจ้าหน้าที่ม้งคนหนึ่ง แต่มันจะเป็นโอกาสที่ยิ่งใหญ่ให้กับคนม้งอีกจำนวนมาก รวมถึงพี่น้องชนเผ่าอื่นๆ ที่จะได้ตีแผ่เรื่องราวนี้ออกไป ให้ผู้คนได้รับรู้ ว่า “ความเท่าเทียมในสังคม” เป็นเพียงแค่ลมปาก

สวัสดีพี่น้องม้งทุกท่านครับ ช่วงนี้หลายท่านคงนอนดึก อาจเพราะเทศกาลบอลโลก แต่อย่างไรเสียก็ให้ดูแลสุขภาพให้ดีนะครับ อย่านอนดึกมาก ใครมีแฟนก็แบ่งเวลาให้แฟนบ้าง ใครมีครอบครัวก็แบ่งเวลาให้ดี ส่วนใครที่มีการมีงานก็อย่าให้งานเสีย เพราะว่าให้เวลากับบอลโลกมากเกินไปนะครับ

พูดถึงบอลโลกแล้ว ก็อดนึกกีฬาที่กำลังระบาดในสังคมม้งในตอนนี้ คือ เปตอง เชื่อไหมครับว่าเปตองนี่เป็นกีฬาที่ นิยมที่สุดของคนที่มีตำแหน่งเป็น(สว.) สูงวัย เชียวนา เชื่อไหมว่าที่ป่ากลางมีการเล่นเปตองถึงเที่ยงคืนตีหนึ่ง ทุกคืน ซึ่งถ้าเปรียบกับการดูบอลโลกนอนเที่ยงคืน ตีหนึ่งตีสอง คิดว่าก็ไม่ค่อยแตกต่างกัน ผมเคย สงสัยว่าทำไมหนอ คนที่มีอายุชอบเล่นเปตอง และแถมยังเล่นจน ดึกๆ ดื่นๆ

สุดท้ายผมสรูปว่า อาจเพราะว่าคนที่ เป็น(สว.) สูงวัย เมื่อลูกหลานเริ่มโตกันแล้ว และ ใช้ชีวิตในโรงเรียน ในมหาลัยมากกว่า การอยู่ตามไร่ตามนา ซึ่งก็เลยทำใช้ชีวิตของคนม้งเริ่มเปลี่ยนไป คน สูงวัยบางคน ก็ไม่จำเป็นต้องวางรากฐานการทำไร่ทำนาให้ลูกหลานแล้ว เพราะลูกหลานไม่ได้ยึดอาชีพนั้นอีกแล้ว ก็เลยมีเวลาค่อนข้างว่าง ความว่างก็ทำให้เหงาบ้าง ก็เป็นธรรมดาของคนที่เป็นคนที่ต้องอยู่กันเป็นสังคม จึงอยากมีเพื่อนฝูงไว้พูดจากันแก้เหงา ดังนั้นเปตองนี่แหละ จึงเป็นตัวเชื่อมให้คนสูงวัยเหล่านี้ ได้เล่าความหลัง และเล่นกันไปคุยกันไป ตามประสาของคนสูงวัย ที่ชอบของขมเล่าความหลัง แม้จะเล่นดึกๆ ดื่นๆ ถึงเที่ยงคืน ตีหนึ่งตีสอง ทุกคืน ก็ไม่ใช่เรื่องเสียหายอันใด เพราะผมคิดว่าการเล่นกีฬาเป็นสิ่งเสริมมิตร ย่อมดีกว่าการยุ่งอบายมุข มีสุรายาเมา ตามด้วยเรื่องชู้สาว ครอบครัวแตกแยก

ส่วนกีฬาอีกชนิด หนึ่ง ที่พี่น้องม้งหลายท่านในที่นี้คุ้นเคยดี และเล่นก็ดึกๆ ดื่นๆไม่แพ้กัน จนถึงตีหนึ่งตีสอง นั่นก็ คือ สนุ๊กเกอร์ เพราะตอนเด็กๆ ที่ป่ากลางกีฬาชนิดนี้ระบาดมาก จนทั้งเด็กวัยรุ่น และผู้ใหญ่หลายคน เสียผู้เสียคน บ้านแตกสาแหรกขาด เพราะกีฬาชนิดนี้ เพราะถ้าเล่นอย่างเดียวก็ไม่มีปัญหา แต่นี่เล่นเอาเงิน เล่นเอาทองกัน จนเป็นปัญหาของคนป่ากลางพักใหญ่ไปเลย แต่ตอนนี้ผมกลับบ้านไปทีไร ก็รู้สึกว่ากีฬาชนิดนี้ ไม่นิยมในหมู่บ้านป่ากลางแล้ว ก็ถือว่าเป็นความโชคดีของคนป่ากลางไป

เมื่อปีก่อนมั้งที่ผมไปเข็กน้อย กีฬาชนิดนี้เป็นที่นิยมของวัยรุ่นที่ นี้มาก ไม่รู้ว่าเป็นความโชคดีหรือโชคร้ายอันนี้ก็ไม่รู้ อยู่ที่คนเล่นมากกว่า แต่กีฬาเปตองกลับไม่เป็นที่นิยมของคนเข็กน้อยเท่าใดนัก ต้องบอกได้เลยว่า สนุ๊กเกอร์ เป็นสิ่งที่นิยมกันจริงๆ ก็เห็นเงียบไปช่วงหนึ่ง ซึ่งหลายคนคงจำได้ ในช่วงที่ ทางการจะอพยพพี่น้องม้งห้วยน้ำขาว สนุก๊เกอร์เหล่านี้ก็หยุดไปช่วงหนึ่ง เห็นหลายๆ แห่งทยอยปิดร้านสนุกเกอร์ไปแล้ว แต่หลายวันก่อนที่ผมไปเข็กน้อย ก็เริ่มทยอยกลับมาเปิดกิจการการอีกครั้ง เอาเป็นว่านิยมขนาด ไหน ก็เปรียบอย่างนี้ก็แล้วกัน จะหาคนแก่คนเฒ่าให้ไปหาที่บ้านและตามไร่ตามนา จะไปหาวัยรุ่นเพื่อนฝูงวัยจ๊าบ ก็ให้ไปหาตามร้านสนุกเกอร์นี่แหละ

ก็ไม่ว่าจะเป็นการ เล่นฟุตบอล ดูบอลโลก ถ้าดูเฉยๆ ดูเอาสนุก ดูเพราะรักเพราะชอบอันนี้ก็ไม่เป็นไร การเล่นเปตอง การเล่นสนุกเกอร์ ถ้าเล่นเฉยๆ เล่นสนุกๆ เล่นเอามิตรภาพ อันนี้ก็ไม่ใช่ปัญหาอันใด กลับเป็นการดีที่ส่งเสริมให้ผู้คน รู้จักเข้าสังคม ใช้เวลาว่างได้ดีได้ถูกต้อง เพราะคนเราจะมีวิสัยทัศน์ ก็มักจะต้องเป็นคนที่รู้จักนิสัยใจ คอของคน กีฬาทำให้คนรู้จักนิสัยใจคอของคนอีกแบบหนึ่ง ซึ่งก็จะเป็นประโยชน์ต่อตัวแน่นอน

แต่ถ้าการละเล่นนั้น ไม่ว่าจะเป็นการเล่นฟุตบอล การอดหลับอดนอนชมบอลโลก รวมถึงการอดหลับอดนอนเล่นเปตอง เล่นสนุ๊เกอร์ เป็นไปเพื่อจุดประสงค์อื่น คือ การพนัน คิด ว่าการละเล่นอันนั้น อาจจะไม่เกิดประโยชน์กับพี่น้องม้งที่เล่น และจะมีปัญหาอีกหลายอย่างที่ตามมา ดัง นั้นอย่างไรเสีย กีฬาทุกชนิดเป็นประโยชน์ แต่ถ้าพี่น้องคนใด ใช้ผิดทางใช้ผิดที่ ก็คงไม่เกิดประโยชน์ แต่จะเกิดภัยมหันต์

การค้นหาฝันในเมืองใหญ่ บางคนก็ค้นเจอได้ไว บางคนก็ใช้เวลาทั้งชีวิตเพื่อค้นหามัน สุดท้ายไม่รู้ว่าชีวิตจะไปทางไหน เพราะอยู่ในเมืองใหญ่ชีวิตก็แค่ลุ่มๆ ดอนๆ ครั้นคิดจะกลับบ้านเกิด ก็ไม่รู้จะไปใช้ชีวิตที่เหลือยังไงกับที่ที่เราจากมานาน นี่อาจเป็นความเศร้าของหลายๆ คน ..เมื่อเวลาหนึ่งมาถึง

เมื่อวานนี้ผมโทรกลับบ้าน แม่บอกว่าคุณย่าท่านหนึ่งเสียชีวิตแล้ว แม่บอกว่าคุณย่าท่านนี้มีอายุไล่กับแม่ อายุห่างกันไม่กี่ปี (แต่มีศักดิ์เป็นย่า) และตอนนี้กำลังจัดงานศพอยู่

เมื่อได้ยินเรื่องนี้ มันทำให้เศร้าใจอย่างบอกไม่ถูก และนี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่ได้ยินข่าวคนแก่ หรือผู้ใหญ่แถวบ้านเสียชีวิต จากที่ใช้ชีวิตกว่าสิบปีในเมืองใหญ่ ข่าวคราวลักษณะเช่นนี้จะมีมาตลอด หลายท่านเป็นบุคคลที่เราเคารพนับถือ หลายท่านเป็นบุคคลที่เรารู้จัก และหลายท่านก็เป็นญาติใกล้ชิดของเราเอง

หลายครั้งที่กลับไปบ้านและมีโอกาสเดินตามตรอกซอกซอย ที่ครั้งหนึ่งเราเคยวิ่งเล่น บางบ้านที่เราเคยเดินผ่าน จะเห็นคนแก่นั่งปักผ้าบ้าง นั่งจับกลุ่มคุยกันบ้าง มันทำให้เราซึ่งเป็นเด็กๆ พลอยรู้สึกครึกครื้นไปด้วย

แต่ทว่าเดี๋ยวนี้มันเปลี่ยนไป บรรยากาศดูเงียบเหงา บางครั้งเราจะรู้สึกสับสน ว่าคนแก่ในบ้านหลังนั้น หลังนี้ จะยังมีชีวิตอยู่หรือเปล่า หรือแค่ไปไร่ไปสวน

คนแก่บางท่านเราคลับคล้ายคลับคลาเหมือนเคยได้ยินข่าวการเสียชีวิตของท่าน แต่จริงแล้วท่านยังมีชีวิตอยู่ ส่วนบางท่านเราไม่รู้เลยว่าท่านเสียชีวิตไปนานแล้ว

ยิ่งนึกถึงเรื่องที่พวกท่านเคยเป็นเสาหลักของชุมชน ก็ยิ่งทำให้เศร้าใจ เพราะพวกท่านเริ่มทยอยล้มหายตายจาก เหมือนพวกท่านทิ้งเราไป เหมือนพวกท่านกำลังจะปล่อยให้คนรุ่นหลังอย่างเราดูแลชุมชนสืบต่อไป

แต่ในความเป็นจริงที่น่าเศร้าคือ เราต่างหากที่ทิ้งพวกท่านให้อยู่อย่างโดดเดี่ยว และก็เป็นเราอีกที่ทิ้งชุมชนของเรามา แม้บางคนจะประสบความสำเร็จแล้วก็ตาม แต่ก็ไม่คิดที่จะกลับบ้านเกิดอีก

ที่จริงมันคงเป็นเพราะกาลเวลา ที่ทำให้วิถีชีวิตและทุกๆ อย่างมันเปลี่ยนไป เราคนรุ่นหลังก็มีความจำเป็นที่จะต้องมาดิ้นรนในเมืองใหญ่ เพื่อที่จะทำให้ชีวิตของตัวเองและที่บ้านดีขึ้น เพื่อที่จะให้คนที่อยู่ข้างหลังมีความเป็นอยุ่ที่ดีขึ้น ..มันจึงกลายเป็นสัจจธรรมที่เราต้องจากบ้านมา

ใครจะไปรู้ ในอีกสิบ-ยี่สิบปีข้างหน้าลูกๆ ของเราอาจจะต้องจากอ้อมอกเราไป ด้วยวัยเพียงสิบขวบ อาจจะไปเพื่อศึกษาในสถานศึกษาที่อยู่ห่างไกล ..และคู่สามีภรรยาอาจจะต้องอยู่คนละมุมโลก เพื่อทำงาน

ขอแสดงความอาลัย แด่การจากไปของคุณย่า “ปู้ สัว เย้ง (Puj Suav Yeeb)”